☰ Mundarija · Matematika

Ko‘rsatkichli tengsizliklar va logarifm

Darslar 35–36 · 2 ta dars · M. A. Mirzaahmedov, Sh. N. Ismailov, A. Q. Amanov (algebra va analiz asoslari), B. Q. Haydarov (geometriya). Matematika 10-sinf, 1- va 2-qismlar, 1-nashr. MChJ «EXTREMUM PRESS», Toshkent, 2017
36

Logarifm haqida tushuncha. Logarifmik funksiya. Eng sodda logarifmik tenglama va tengsizliklar

Darslik, 2-qism: 56–61-betlar
MaqsadLogarifm ta’rifi va xossalarini, logarifmik funksiyani, eng sodda logarifmik tenglama va tengsizliklarni yechishni bilish.
Yangi so‘zlar
logarifm · logarithmlogarifmik funksiya · logarithmic functionaniqlanish sohasi · domaino‘nli logarifm · common logarithm
Tushuntirish

b > 0 sonning a asosga ko‘ra logarifmi (a > 0, a ≠ 1) — a ni b hosil bo‘lishi uchun ko‘tarish kerak bo‘lgan daraja ko‘rsatkichi: log_a b = c ⇔ aᶜ = b. Masalan, log₂ 8 = 3, log₃(1/9) = −2. Asosiy xossalar: a^(log_a b) = b; log_a 1 = 0; log_a a = 1; log_a(xy) = log_a x + log_a y; log_a(x/y) = log_a x − log_a y; log_a xⁿ = n log_a x (x, y > 0). lg x — asosi 10 bo‘lgan, ln x — asosi e ≈ 2,718 bo‘lgan logarifm. y = log_a x funksiyaning aniqlanish sohasi (0; +∞), qiymatlar sohasi (−∞; +∞), noli x = 1; a > 1 da o‘suvchi, 0 < a < 1 da kamayuvchi. Eng sodda tenglama log_a x = b ning yechimi x = aᵇ; log_a f = log_a g da f = g, ammo f > 0 va g > 0 shartini tekshiramiz. Tengsizlikda a > 1 bo‘lsa belgi saqlanadi, 0 < a < 1 bo‘lsa teskari bo‘ladi, bunda har doim logarifm ostidagi ifoda musbat bo‘lishi shart.

Namunalar
log₅(x − 1) = 2. Ta’rifga ko‘ra x − 1 = 5² = 25, x = 26; tekshiruv: 26 − 1 = 25 > 0. Javob: x = 26.
log_(1/2)(x − 1) > −2. −2 = log_(1/2) 4, asos 1/2 < 1, belgi teskari: 0 < x − 1 < 4, ya’ni 1 < x < 5. Javob: (1; 5).
Sinfda faoliyat

Daftarga 2ˣ = 1, 2, 4, 8, 16, 32 jadvalini yozing va undan log₂ 1, log₂ 2, …, log₂ 32 qiymatlarini o‘qing; jadvalni teskari yo‘nalishda o‘qish logarifm ekanini izohlang.

Mashq
1
log_a b ning ta’rifini ayting.
2
log₂ 32 ni hisoblang.
3
log₃ 54 − log₃ 2 ni hisoblang.
4
Nima uchun log_a b da b > 0 va a > 0, a ≠ 1 bo‘lishi kerak?