Logarifm haqida tushuncha. Logarifmik funksiya. Eng sodda logarifmik tenglama va tengsizliklar
b > 0 sonning a asosga ko‘ra logarifmi (a > 0, a ≠ 1) — a ni b hosil bo‘lishi uchun ko‘tarish kerak bo‘lgan daraja ko‘rsatkichi: log_a b = c ⇔ aᶜ = b. Masalan, log₂ 8 = 3, log₃(1/9) = −2. Asosiy xossalar: a^(log_a b) = b; log_a 1 = 0; log_a a = 1; log_a(xy) = log_a x + log_a y; log_a(x/y) = log_a x − log_a y; log_a xⁿ = n log_a x (x, y > 0). lg x — asosi 10 bo‘lgan, ln x — asosi e ≈ 2,718 bo‘lgan logarifm. y = log_a x funksiyaning aniqlanish sohasi (0; +∞), qiymatlar sohasi (−∞; +∞), noli x = 1; a > 1 da o‘suvchi, 0 < a < 1 da kamayuvchi. Eng sodda tenglama log_a x = b ning yechimi x = aᵇ; log_a f = log_a g da f = g, ammo f > 0 va g > 0 shartini tekshiramiz. Tengsizlikda a > 1 bo‘lsa belgi saqlanadi, 0 < a < 1 bo‘lsa teskari bo‘ladi, bunda har doim logarifm ostidagi ifoda musbat bo‘lishi shart.
Tovush balandligi detsibelda o‘lchanadi: L = 10·lg(I/I₀). Pichirlash taxminan 30 dB, suhbat taxminan 60 dB: farq 30 dB, ya’ni intensivlik 10³ = 1000 marta katta. Logarifm juda katta nisbatlarni kichik sonlarga aylantiradi.
Akustiklar va ovoz muhandislari shovqin darajasini o‘lchaydi, mehnat xavfsizligi inspektorlari ruxsat etilgan ovoz chegarasini tekshiradi, kimyogarlar muhitning kislotaligini pH logarifmik shkalasida ifodalaydi.
Gazeta yoki darslikdan beshta katta son tanlang (masalan, aholi soni, masofa). Har birida nechta raqam borligini sanang: lg ning butun qismi raqamlar sonidan 1 ta kam. Buni 10 000 va 4500 sonlarida tekshiring.
Daftarga 2ˣ = 1, 2, 4, 8, 16, 32 jadvalini yozing va undan log₂ 1, log₂ 2, …, log₂ 32 qiymatlarini o‘qing; jadvalni teskari yo‘nalishda o‘qish logarifm ekanini izohlang.