Grafiklarni almashtirish
y = f(x) grafigidan y = f(x − a) + b grafigi (a; b) vektor bo‘yicha parallel ko‘chirish bilan hosil bo‘ladi: a birlik o‘ngga (a < 0 bo‘lsa chapga), b birlik yuqoriga (b < 0 bo‘lsa pastga). y = −f(x) grafigi y = f(x) ning Ox o‘qiga nisbatan simmetrik akslantirilgani. y = m·f(x) da ordinatalar |m| marta cho‘ziladi (|m| > 1) yoki siqiladi (|m| < 1). y = f(kx) da abssissalar |k| marta siqiladi (|k| > 1) yoki cho‘ziladi (|k| < 1). Bir necha almashtirish ketma-ket bajarilganda tartib muhim: masalan, y = 2 − (x + 3)² ni y = x² dan avval 3 birlik chapga siljitib, Ox ga nisbatan akslantirib, so‘ng 2 birlik yuqoriga ko‘tarib hosil qilamiz. y = sin 2x ning grafigi y = sin x ni Oy o‘qiga qarab ikki marta siqish bilan chiqadi, davri 2π/2 = π.
| Funksiya | O‘zgarish |
|---|---|
| y = f(x − a) + b | (a; b) vektorga ko‘chirish |
| y = −f(x) | Ox ga nisbatan akslantirish |
| y = m·f(x) | ordinatalar |m| marta cho‘ziladi |
| y = f(kx) | abssissalar |k| marta siqiladi |
Ovoz tahrirlash dasturida tovush to‘lqini grafik shaklida ko‘rinadi. Tovushni kuchliroq qilish grafikni vertikal bo‘ylab cho‘zadi (m·f(x)), ovoz tonini ko‘tarish uni gorizontal bo‘ylab siqadi (f(kx)), kechiktirish esa grafikni o‘ngga siljitadi (f(x − a)). Har biri formuladagi alohida son bilan boshqariladi.
Ovoz va video muharrirlari to‘lqin shaklini shu usullar bilan o‘zgartiradi, animatorlar va o‘yin dasturchilari obyektlarni siljitadi, cho‘zadi va aks ettiradi, signal muhandislari filtrlar yaratadi.
Katakli qog‘ozga oddiy shakl (masalan, uycha) nuqtalarning koordinatalari bilan chizing. Barcha y koordinatalarni 2 ga ko‘paytirib yangi shakl chizing, so‘ng barcha x larga 3 qo‘shib uni siljiting; shakl qanday o‘zgarganini ko‘ring.
Millimetrli qog‘ozda y = x² ni chizib, shaffof qog‘ozga ko‘chiring va uni siljitib y = (x − 2)² + 1 ni hosil qiling; so‘ng ikkala grafikni nuqtalar bo‘yicha tekshiring.