Elementar funksiyalarning monotonligi, eng katta va eng kichik qiymatlari
Agar I oraliqdagi x₁ < x₂ shartini qanoatlantiruvchi barcha x₁, x₂ uchun f(x₁) < f(x₂) bo‘lsa, f shu oraliqda o‘suvchi, f(x₁) > f(x₂) bo‘lsa, kamayuvchi deyiladi. Grafikda chapdan o‘ngga yurganda ordinatalar ortsa funksiya o‘sadi, kamaysa kamayadi. Berilgan oraliqda funksiyaning eng katta qiymati — barcha qiymatlar ichida eng kattasi, eng kichik qiymati — eng kichigi; ular oraliq chetlarida yoki grafikning ko‘tarilishdan tushishga o‘tgan nuqtasida bo‘lishi mumkin. Lokal maksimum — o‘ziga yaqin nuqtalardagi qiymatlardan katta bo‘lgan nuqta (tepalik), lokal minimum — kichik bo‘lgan nuqta (vodiy). Lokal maksimum eng katta qiymat bo‘lishi shart emas, chunki boshqa joyda qiymat yana ham katta bo‘lishi mumkin. Chiziqli funksiya y = kx + b da k > 0 bo‘lsa o‘sadi, k < 0 bo‘lsa kamayadi.
Tog‘ yo‘lining xaritasida balandlik masofa bo‘ylab ko‘tarilib va tushib boradi: ko‘tarilish qismlarida funksiya o‘suvchi, tushishda kamayuvchi. Yo‘lning birinchi cho‘qqisi lokal maksimum bo‘ladi, lekin butun yo‘lning eng baland nuqtasi keyingi, undan balandroq cho‘qqi bo‘lishi mumkin.
Sayyohlik yo‘nalishini rejalashtiruvchilar eng og‘ir ko‘tarilishlarni topadi, yo‘l muhandislari qiyalikni hisobga oladi, moliyaviy tahlilchilar narxlar grafigidagi cho‘qqi va vodiylarni o‘qiydi.
Darslik, gazeta yoki maktab devoridagi biror grafikni toping. Qaysi qismlarda o‘sayotgani va kamayayotganini, qayerda lokal cho‘qqi borligini rangli qalam bilan belgilang.
Sinfdagi bir kunlik harorat o‘zgarishini (masalan, tashqi havo harorati, 2 soatda bir marta o‘lchanadi, termometr bilan kattalar yordamida) jadvalga yozib, grafik chizing va o‘sish hamda kamayish oraliqlarini toping.