ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 14-hafta

Reklamadagi to‘rt arqonli blok

🎯 Missiya: «To‘rt arqonli blok kuch va energiyaning 75 foizini tejaydi» — reklama rost gapiryaptimi?

Dushanba

AnvarE’lon taxtasida reklama: «Четыре верёвки — тяжесть в четыре раза меньше! Поднимает до пяти мешков. Экономит 75% энергии!»
ZarinaRus tilida lar: «четыре верёвки» — «четыре» dan keyin ot birlik sonning qaratqich kelishigida, «пять мешков» da esa — ko‘plikda.
Jasur«Три мешка», lekin «шесть мешков». Til to‘g‘ri, endi mazmunini tekshiramiz.
MalikaDa’vo ikki qismdan iborat: kuch to‘rt marta kam, energiya 75 foiz tejaladi. Ikkalasini alohida tekshiramiz.
Keling, avval maket yasab, kuchni o‘lchaymiz.
Rus tili

Qulf 1: Reklama e’lon taxtasida

Topshiriq: Qaysi ibora to‘g‘ri?

ZarinaO‘zbekcha varianti ham bor: «Hayotingizni o‘zgartirajak qurilma!» Bu shakli — ko‘tarinki yozma uslubga xos, oddiy gapda «o‘zgartiradi» deymiz.
AnvarHozirgi zamon shakllari ham farqli: -yapti — og‘zaki nutqda, -moqda — gazeta va yozma matnda, -yotir — ko‘proq she’riyatda.
JasurDemak, bu lar tilning ohangini beradi: reklama ko‘tarinki so‘zlar bilan ta’sir qilmoqchi, isbot bilan emas.
Uslub isbot emas — shunchaki shubhaga sabab. Raqamlarga o‘tamiz.
Ona tili

Qulf 2: Reklamaning uslubi

Topshiriq: «Bugun nima qilyapsan?» da qaysi hozirgi zamon shakli og‘zaki uslubga xos?

Seshanba

AnvarMaket: 2 kg yuk (taxminan 20 N), to‘rt arqonli blok. Dinamometr bilan tortamiz.
ZarinaFizika darsida o‘qidik: yuk n ta arqonga taqalsa, ideal holda F = P/n. 20 : 4 = 5 N. Dinamometr 6 N atrofini ko‘rsatdi.
JasurDemak, kuch haqiqatan ancha kam — taxminan 3 marta (ideal holda 4 marta). Reklamaning birinchi qismi asosan to‘g‘ri.
MalikaFaqat sababli kuch 5 emas, 6 N chiqdi. Har bir real mexanizmda FIK 100 foizdan kam.
Birinchi kalit: kuch kamayishi tasdiqlandi. Energiya haqida esa hali hech narsa bilmaymiz.
Fizika

Qulf 3: Maket va dinamometr

Topshiriq: n ta arqonli blokda ideal holda kuch qanday?

🔑 Kalit: Modelda 2 kg yuk (≈20 N) to‘rt arqonli blokda ≈6 N bilan ko‘tarildi: kuch ≈3 marta kam, ideal holda 4 marta (5 N).

AnvarYukni 0,5 m ko‘taraman. To‘rt arqonda tortiladigan uchi 4 · 0,5 = 2 m yuradi.
ZarinaKuch ÷ 4, yo‘l × 4: kuch × yo‘l, ya’ni ish, o‘zgarmaydi — hech qanday yutuq yo‘q.
JasurArqon o‘ralgan g‘altak — : r = 3 sm, h = 10 sm. Yon sirti S = 2πrh = 2π · 3 · 10 = 60π ≈ 188 sm².
MalikaYuk — konus shaklidagi qum xaltasi: r = 3 sm, yasovchi l = 5 sm; yon sirti πrl = π · 3 · 5 = 15π ≈ 47 sm².
Eng muhimi — ikkinchi kalit: yo‘l to‘rt marta uzayadi, shuning uchun «75 % energiya tejash» savol ostida.
Matematika

Qulf 4: Arqon uzunligi

Topshiriq: Yuk 1,2 m ko‘tariladi. To‘rt arqonli blokda arqonning tortiladigan uchi necha metr yuradi?

🔑 Kalit: Yukni 0,5 m ko‘tarish uchun arqonni 4 · 0,5 = 2 m tortish kerak: kuch ÷ 4, yo‘l × 4 — ish tejalmaydi.

Chorshanba

MalikaNatijalarni Access ga kiritdik: Trials jadvali, besh urinish: 6,0; 6,5; 6,0; 6,5; 6,0 N.
AnvarDatasheet da Σ Totals tugmasi: Sum = 31, Average = 6,2, Count = 5. Bu qator faqat ko‘rsatadi, yozuvlarni o‘zgartirmaydi.
ZarinaJadvallarni bog‘lash: Claims — «bir» tomon, Evidence — «ko‘p» tomon; ClaimID — . Referential Integrity bo‘lmagan da’voga havolani taqiqlaydi.
JasurO‘rtacha 6,2 N, ideal 5 N emas. Yuk 0,5 m, tortilgan uchi 2 m: kirgan ish 6,2 · 2 = 12,4 J, chiqqan ish 20 · 0,5 = 10 J. FIK ≈ 81 %.
Uchinchi kalit: energiya tejalmaydi, aksincha, ishqalanish tufayli sarf ko‘proq.
Informatika

Qulf 5: Jadval va o‘rtacha

Topshiriq: Access da jadval ustunining o‘rtachasini qaysi vosita ko‘rsatadi?

🔑 Kalit: O‘rtacha 6,2 N; kirgan ish 6,2 · 2 = 12,4 J, foydali ish 20 · 0,5 = 10 J: FIK ≈ 81 %, energiya tejalmaydi.

ZarinaTest haftasi: Tasks are urgent or important. Let’s plan the day in advance and divide tasks into small steps.
AnvarYou should switch off phone notifications — they are a distraction! And you ought to do one thing at a time.
MalikaCalendar entry: 10 December, 14:00, Check the advert. Each entry needs a date, a time and a short task name.
JasurMake a list! — that’s an imperative. You should make a list — that’s a modal. Both give advice.
Ingliz tili

Qulf 6: Rejalashtirish

Topshiriq: Calendar yozuvida nimalar bo‘lishi kerak?

ZarinaGeografiyada ning ikki usuli bor: sifat usuli — so‘zlar bilan («qulay»), miqdor usuli — raqamlar bilan, masalan, faol haroratlar yig‘indisi.
AnvarReklamada «juda yengil», «ajoyib» — sifat so‘zlari. Raqamlar esa faqat ikkita: «4 marta» va «75 %». Birinchisini o‘lchadik, ikkinchisini yo‘q.
MalikaReklamada yana: «Ilgagi payvandlangan». Kimyo darsidan: asetilen kislorodda yonganda alanga ≈ 3000 °C bo‘lib, metallarni payvandlash va kesishda ishlatiladi.
JasurAsetilen : uchbog‘i bor, formulasi C₂H₂. Kalsiy karbid + suv: CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂↑ + Ca(OH)₂. Bu gap to‘g‘ri, lekin energiya da’vosi haqida hech narsa demaydi.
Reklamada to‘g‘ri gaplar ham bor — shuning uchun hukm «yolg‘on» emas. Ularni ajratib yozamiz.
Geografiya (Amaliy geografiya)Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 7: Sifat yoki miqdor?

Topshiriq: Qaysi usul raqamlarga tayanadi?

🔑 Kalit: Reklamada faqat ikki raqam bor: «4 marta» (asosan tasdiqlandi) va «75 %» (rad etildi); qolgani — «juda yengil» kabi sifat so‘zlari.

Payshanba

ZarinaAdabiyotda «Boburnoma» — xotira-solnoma: darslikka ko‘ra, u taxminan 50 yilni qamrab oladi, ammo 1508–1520, 1525 va 1530-yillar voqealari unda aks etmagan.
AnvarDarslik muallifning ini, voqealarni aniq va ixcham bayon etishini ta’kidlaydi. Yaxshi manba nimani aytmaganini ham bildiradi.
JasurReklama esa ishqalanishni, yo‘l uzayishini va sinov usulini aytmagan.
MalikaTarixda ham shunday: 1919-yil 4-mayda Pekinda talabalar namoyishi — bu sana hujjatlarda yozilgan. Yoki Hindiston Milliy Kongressi — tarafdori. Ommaviylik emas, hujjat dalil bo‘ladi.
Reklamada «10 000 mamnun mijoz» deyilgan, lekin hujjat yo‘q. Ommaviylik isbot emas.
AdabiyotJahon tarixi

Qulf 8: Manba nima demaydi?

Topshiriq: Qaysi biri ishonchli manbaning belgisi?

AzizMening pomidor ko‘chatim shkafda oqarib ketdi. Uning urug‘lari ham oq ko‘chat beradimi?
ZarinaYo‘q: bu — genotip o‘zgarmaydi, belgi muhitga qarab reaksiya normasi ichida o‘zgaradi va irsiylanmaydi. Mutatsiya esa genetik materialning o‘zgarishi.
AnvarInson genetikasida ham tekshirish usullari bor: va : bir xil egizaklar genetik jihatdan bir xil, farq muhitdan kelib chiqadi.
MalikaEgizaklar usuli — fakt-chek ga o‘xshaydi: bitta narsani o‘zgartiramiz, qolganini ushlab turamiz. Bizning modelimiz ham shunday: blok o‘zgarmadi, faqat arqon soni.
Savolga javob: Aziz, ko‘chat shkafda oqargan — bu muhit ta’siri. Urug‘lar oddiy bo‘ladi.
Biologiya

Qulf 9: O‘zgaruvchanlik

Topshiriq: Qorong‘uda oqargan ko‘chat belgisi irsiylanadimi?

Juma

MalikaReklamaning ikki qismini yozamiz: «kuch 4 marta kam» — ideal holda to‘g‘ri (5 N), haqiqatda ≈6 N, ya’ni ≈3 marta. «Energiyaning 75 % tejaladi» — noto‘g‘ri.
AnvarIsh tejalmaydi: yo‘l 4 marta uzayadi. Ishqalanish tufayli kirgan ish 12,4 J, foydali 10 J.
ZarinaSifat so‘zlari va uslub shubha uyg‘otdi, lekin hukmni o‘lchovlar hal qiladi.
JasurHukm: MISLEADING. Blok kuchni kamaytiradi, lekin energiyani tejamaydi. Kattalar bilan yuk ko‘targanda esa xavfsizlikka rioya qilamiz.
Mos. Hisobotni yozamiz.
Fizika

Qulf 10: Hukm

Topshiriq: Hukmni asosan qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 11 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)Rus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Blok kuchni tejaydi, energiyani emas — MISLEADING

Da’vo: «To‘rt arqonli blok kuch va energiyaning 75 foizini tejaydi». Hukm: MISLEADING. Maketda 20 N yuk ≈6 N bilan ko‘tarildi (ideal 5 N): kuch haqiqatan ancha kam (≈3 marta). Lekin arqon 4 marta uzun tortiladi, ishqalanish tufayli kirgan ish 12,4 J, foydali ish 10 J — energiya tejalmaydi. Nima qilish kerak: «tejaydi» so‘zini raqam va sinov bilan solishtiring.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Modelda 2 kg yuk (≈20 N) to‘rt arqonli blokda ≈6 N bilan ko‘tarildi: kuch ≈3 marta kam, ideal holda 4 marta (5 N).
  2. Yukni 0,5 m ko‘tarish uchun arqonni 4 · 0,5 = 2 m tortish kerak: kuch ÷ 4, yo‘l × 4 — ish tejalmaydi.
  3. O‘rtacha 6,2 N; kirgan ish 6,2 · 2 = 12,4 J, foydali ish 20 · 0,5 = 10 J: FIK ≈ 81 %, energiya tejalmaydi.
  4. Reklamada faqat ikki raqam bor: «4 marta» (asosan tasdiqlandi) va «75 %» (rad etildi); qolgani — «juda yengil» kabi sifat so‘zlari.

Yulduzli savollar

  1. Blokli mexanizmda kuch kamayganda nima ortadi?

  2. Reklamaning qaysi qismi tasdiqlandi?

  3. O‘ylab ko‘r: 6 arqonli blokda yuk 0,5 m ko‘tarilsa, tortiladigan uch necha metr yuradi?

Hikoyadagi darslar