Geometrik masalalar va ularni yechish metodlari
Geometrik masalalar talabiga ko‘ra hisoblashga, isbotlashga, tadqiq qilishga va yasashga doir bo‘ladi. Tuzilishiga ko‘ra usullar sintetik (shartdan boshlab xulosaga qarab mantiqiy zanjir), analitik (xulosadan boshlab nima kerakligini orqaga qarab aniqlash) va teskarisini faraz qilish (xulosa o‘rinli emas deb faraz qilib, ziddiyatga kelish) turlariga bo‘linadi; oxirgisi «ikkita zid tasdiqdan faqat bittasi rost» qonuniga tayanadi. Matematik apparati bo‘yicha esa algebraik usul (noma’lumni harf bilan belgilab tenglama tuzish), yuzlar usuli (bir shaklning yuzini ikki formula bilan yozib tenglashtirish), vektor usuli, koordinatalar usuli va geometrik almashtirishlar usuli bor. Algebraik usul algoritmi: chizma chizish, noma’lumni belgilash, tenglama tuzish, yechish, yechimni tahlil qilish, javob yozish. Koordinatalar usulida shaklni koordinatalar tekisligiga shunday joylashtiramizki, ko‘p nuqtalarning koordinatalari nol bo‘lsin.
Mahalla xaritasi katakli qog‘ozda chizilgan, bitta katak 100 m ga teng. Maktab (2; 1) nuqtada, bog‘ (10; 16) nuqtada turibdi. Ular orasida 8 katak o‘ngga va 15 katak yuqoriga, to‘g‘ri chiziqdagi masofa esa √(8² + 15²) = 17 katak, ya’ni taxminan 1700 m. Shaklni koordinatalarga qo‘yish masofa masalasini oddiy hisobga aylantiradi.
Geodezistlar yer uchastkalarining o‘lchamlarini hisoblaydi, duradgorlar eng qulay hisoblash yo‘lini tanlaydi, geometriya dasturlarini yozuvchilar shakllarni koordinatalar orqali beradi.
Daftarga katetlari 5 sm va 12 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchak chizing. Yuza usuli bilan gipotenuzaga tushirilgan balandlikni hisoblang va uni chizg‘ich bilan o‘lchab, hisobga yaqin kelishini tekshiring.
Guruhlarga bitta masala (masalan, to‘g‘ri to‘rtburchak diagonallari teng) beriladi; har bir guruh uni boshqa usulda — sintetik, koordinatalar yoki vektor usulida — yechadi va qaysi biri qulay bo‘lganini muhokama qiladi.