ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 30-hafta

Ikki batareya — ikki baravar tokmi?

🎯 Missiya: «Ketma-ket ikki batareya aniq ikki baravar tok beradi» — bu da’vo to‘g‘rimi?

Dushanba

JasurGuruh chatida video aylanyapti: «Ikkita bir xil batareyani ketma-ket ulang — lampadagi tok aniq ikki baravar bo‘ladi!» Ming marta ulashilgan 🔋
Malika«Aniq ikki baravar» — aniq so‘z, uni tekshirib bo‘ladi. Lekin videoda tashqi qarshilik ham, batareya turi ham aytilmagan.
AnvarDasturimga qo‘ydim: u ko‘p qatorli matn uchun, Edit esa bitta qator uchun. Dalil qo‘shish: Memo1.Lines.Add('Tok: 0,43 A');
ZarinaQatorlar 0 dan raqamlanadi: Lines — birinchi qator. Lines.Count — qatorlar soni, Insert(i, 'matn') — i-qator oldiga qo‘shadi, Delete(i) o‘chiradi, Clear hammasini tozalaydi.
Saqlash: SaveToFile('dalillar.txt'). Faqat oddiy fayl nomi va o‘z papkamizda: shu nomli eski fayl bo‘lsa, ustidan yoziladi.
Informatika

Qulf 1: Dalillar jurnali

Topshiriq: Memoda 3 ta qator bor. Uchinchi qator qaysi indeksda?

🔑 Kalit: Videoda tashqi qarshilik ham, ichki qarshilik ham aytilmagan — da’vo shartlarni ko‘rsatmaydi.

AnvarDarslikdan: n ta bir xil element (ℰ, r) ketma-ket ulansa, batareyaning EMF i nℰ, ichki qarshiligi nr bo‘ladi; I = nℰ/(R + nr).
ZarinaParallel ulansa EMF o‘sha ℰ, ichki qarshilik esa r/n: I = ℰ/(R + r/n). Ketma-ketda ichki qarshilik ham o‘sadi!
MalikaHisoblaymiz: ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 3 Ω. Bitta element: I = 1,5/(3 + 0,5) ≈ 0,43 A. Ikkita ketma-ket: I = 3/(3 + 1) = 0,75 A.
Jasur0,75 : 0,43 ≈ 1,75. Ikki baravar emas, 1,75 baravar: ichki qarshilik ham ikki marta oshdi.
Kirxgof qoidasi: tugundagi toklar yig‘indisi nol (ΣI = 0). Hisobimiz shunga zid emas. Endi o‘lchaymiz.
Fizika

Qulf 2: Ketma-ket yoki parallel?

Topshiriq: ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 3 Ω. Ikki element ketma-ket: tok necha amper?

🔑 Kalit: R = 3 Ω da bitta element 0,43 A, ikkita ketma-ket 0,75 A beradi: bu 1,75 baravar, ikki baravar emas.

Seshanba

Sinf rahbariFizika laboratoriyasida galvanometr bor: ruxsat etilgan toki Ig = 0,1 A, qarshiligi Rg = 9 Ω. Bizga 1 A gacha o‘lchaydigan asbob kerak.
AnvarChegarani n = 1 : 0,1 = 10 marta kengaytiramiz. Parallel : r = Rg/(n − 1) = 9/9 = 1 Ω. Galvanometrdan tokning faqat 1/10 qismi o‘tadi.
ZarinaAmpermetr zanjirga ketma-ket ulanadi, qarshiligi juda kichik. Voltmetr o‘lchanayotgan qismga parallel, qarshiligi juda katta. Aks holda asbob kuyishi mumkin.
MalikaO‘lchov: bitta element 0,43 A, ikkita ketma-ket 0,75 A. Hisobimiz bilan mos.
JasurR ni 30 Ω qilsak: bitta element 1,5/30,5 ≈ 0,049 A, ikkita 3/31 ≈ 0,097 A. Nisbat ≈ 1,97 — deyarli ikki baravar.
Fizika

Qulf 3: Ampermetr va shunt

Topshiriq: Ig = 0,1 A, Rg = 9 Ω. 1 A gacha o‘lchash uchun shunt qarshiligi qancha?

🔑 Kalit: Tashqi qarshilik ichki qarshilikdan ancha katta bo‘lsa (R = 30 Ω), ikkita ketma-ket element ≈ 1,97 baravar tok beradi.

ZarinaPlakat uchun uchta parallel taxta osdik. Ikkita ip ularni A, B, C va A₁, B₁, C₁ nuqtalarda kesadi. Uchta parallel tekislik ikki to‘g‘ri chiziqdan proporsional kesmalar ajratadi: AB : BC = A₁B₁ : B₁C₁.
AnvarBirinchi ipda AB = 4 sm, BC = 6 sm. Ikkinchi ipda A₁C₁ = 25 sm. 4 : 6 = 2 : 3, demak A₁B₁ = 10 sm, B₁C₁ = 15 sm.
MalikaTekshiruv: 10 : 15 = 2 : 3 ✔. Parallel tekisliklar orasidagi parallel kesmalar teng bo‘ladi, chunki ular parallelogrammning qarama-qarshi tomonlari.
JasurQuyosh nuri tushganda soya — . Kvadrat taxtaning soyasi parallelogramm bo‘lishi mumkin: parallellik va kesma o‘rtasi saqlanadi, burchak va uzunlik esa yo‘q.
Chizmada to‘g‘ri burchak to‘g‘ri ko‘rinmasa, bu xato emas. Parallelogramm hech qachon trapetsiyaga o‘tmaydi.
Matematika

Qulf 4: Uchta parallel taxta

Topshiriq: Ikkinchi ipda A₁C₁ = 25 sm bo‘lsa, B₁C₁ necha sm?

Chorshanba

AzizSinfda aytishdi: non ham, qog‘oz ham glukozadan, demak qog‘ozni yeb ham non kabi quvvat olsa bo‘ladi! Rostmi? 🤔
ZarinaKimyodan: ham, ham (C₆H₁₀O₅)ₙ — glukoza qoldiqlaridan tuzilgan polimer. Formulasi bir xil, farqi qoldiqlarning bog‘lanishida.
AnvarKraxmal yod bilan ko‘k rang beradi, selluloza bermaydi. Kraxmal gidrolizida glukoza chiqadi: (C₆H₁₀O₅)ₙ + nH₂O → nC₆H₁₂O₆. Yod sinovini faqat o‘qituvchi bilan qilamiz.
MalikaSelluloza paxta, qog‘oz va mato asosi; inson uni hazm qila olmaydi (ozuqa tolasi). Gapning birinchi yarmi to‘g‘ri, xulosasi noto‘g‘ri: ADASHTIRADI.
Ovqatlanish haqida savollar bo‘lsa, shifokordan so‘raymiz. Aziz, qog‘ozni yemaymiz 😄
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 5: Non va qog‘oz

Topshiriq: Qaysi modda yod bilan ko‘k rang beradi?

AzizSinfdoshim: «Kenguru faqat Avstraliyada, chunki ularni odamlar olib borgan». Rostmi?
Anvar hayvon va o‘simliklarning tarqalishini o‘rganadi. Avstraliyada tuxum qo‘yuvchi (o‘rdakburun, exidna) va xaltali (kenguru, koala) sutemizuvchilar bor, yo‘ldoshlilar kam.
ZarinaSabab — qit’alar tarixi: Avstraliya yo‘ldoshli sutemizuvchilar keng tarqalishidan ancha oldin ajralgan. 1912-yilgi qit’alar siljishi nazariyasiga ko‘ra, 300–200 million yil avval yagona quruqlik — bo‘lgan.
JasurEvolyutsiya turlari: divergensiya — umumiy ajdoddan ajralish; konvergensiya — qarindosh bo‘lmaganlarda o‘xshash belgi (delfin va akulaning tanasi); koevolutsiya — gul va changlatuvchi hasharot.
MalikaDemak, javob: odamlar olib borishmagan, tarqalish tarix bilan bog‘liq. Ba’zi turlar faqat bir joyda yashaydi — ular turlar.
Biologiya

Qulf 6: Nega Avstraliyada kenguru?

Topshiriq: Nega Avstraliyada yo‘ldoshli sutemizuvchilar kam?

Payshanba

AzizSinfdoshim: «Janubi-sharqiy Osiyoning hamma davlati dengizga chiqadi». Bobom esa: «Hindiston va Pokiston bir kunda mustaqil bo‘lgan». Ikkalasi rostmi?
ZarinaGeografiya: Janubi-sharqiy Osiyoda 11 davlat bor va faqat Laosning dengiz qirg‘og‘i yo‘q. Birinchi da’vo noto‘g‘ri.
AnvarSharqiy Osiyoda besh davlat: Xitoy, Yaponiya, Janubiy Koreya, Shimoliy Koreya, Mo‘g‘uliston. Aholi bo‘yicha Xitoy dunyoda ikkinchi, Hindistondan keyin.
MalikaJahon tarixidan: Pokiston 1947-yil 14-avgustda, Hindiston 15-avgustda mustaqil bo‘lgan. Bo‘linish millionlab odamning ko‘chishiga olib kelgan — og‘ir davr.
Demak, «bir kunda» — ADASHTIRADI, sanalar ketma-ket. 1966-yil yanvarida Toshkent deklaratsiyasi Toshkentda imzolangan.
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi

Qulf 7: Xarita va sanalar

Topshiriq: Pokiston qaysi sanada mustaqil bo‘lgan?

BoboGazeta maqolasida «1960–1975-yillarda gaz qazib olish 100 baravar oshgan» deb yozibdi. Darslikda 0,4 mlrd m³ dan 33,7 mlrd m³ gacha deyilgan.
AnvarHisoblaymiz: 33,7 : 0,4 = 84,25. Taxminan 84 baravar, 100 emas. «Bo‘rttirish».
ZarinaGazli koni 1956-yilda Buxoro viloyatida topilgan; darslikka ko‘ra zahirasi 500 mlrd m³, gazchilar uchun Gazli shahri qurilgan.
MalikaNavoiy kon-metallurgiya kombinati 1958-yil 3-sentabrda tashkil etilgan. Mo‘runtov — dunyodagi eng yirik oltin konlaridan biri. Kombinat atrofida Zarafshon va Uchquduq paydo bo‘lgan.
Manbani ko‘rsatamiz: «darslikka ko‘ra». Bu hisob usuli bizning asosiy da’voda ham kerak: nisbatni o‘zimiz hisoblaymiz.
O‘zbekiston tarixi

Qulf 8: Gaz 100 baravar oshganmi?

Topshiriq: 33,7 : 0,4 taxminan nechaga teng?

AnvarFizika o‘qituvchisiga yozdik: “I am writing to ask whether two cells in series give exactly double current. Please find attached our table. Could you reply by Friday?”
ZarinaJavobi: “The teacher said that the EMF of a series battery is nℰ.” Umumiy haqiqatda orqaga surish shart emas. Boshqa: “I will answer tomorrow” → She said that she would answer the next day.
Sinf rahbariO‘qituvchi hisobingizni tasdiqladi: ketma-ket ulashda ichki qarshilik ham n marta oshadi, shuning uchun tok n baravardan kam.
MalikaAsboblarni bergan laborantga rahmat aytamiz. Davlat va huquq darsidan: ish haqi mehnat shartnomasida belgilanadi va davlat belgilagan eng kam miqdordan past bo‘lmaydi.
JasurRag‘batlantirish usullari: minnatdorchilik, mukofot, qimmatbaho sovg‘a, faxriy yorliq. Intizomiy jazolar ro‘yxati qonunda aniq, ro‘yxatda yo‘q jazo qo‘llanmaydi.
Laborantga faxriy yorliq tayyorlaymiz. Maktab o‘qituvchisining javobi — yaxshi manba, uni hisobotga yozamiz.
Ingliz tiliDavlat va huquq asoslari

Qulf 9: Xat va minnatdorchilik

Topshiriq: She said, “I will answer tomorrow.” → She said that she would answer ...

🔑 Kalit: Fizika o‘qituvchisi tasdiqladi: ketma-ket ulashda ichki qarshilik ham n marta oshadi, shuning uchun tok n baravardan kam.

Juma

ZarinaAdabiyotda «Ikki eshik orasi» romanidan parcha o‘qiymiz. Bir bobi tilidan aytiladi: hikoyachi faqat o‘zi bilgan va his qilganini aytadi.
AnvarGuvoh ham shunday: bitta manba — bitta nuqtai nazar. Video muallifi o‘zi ko‘rganini aytadi, lekin shartlarini yozmasa, tekshirib bo‘lmaydi.
ZarinaRus tilidan: Н. А. Некрасов, «Размышления у парадного подъезда». Asosiy usul — «антитеза», ya’ni «противопоставление».
MalikaMisol: «Днём светло, а ночью темно» — антитеза. Bizda ham: «Видео: в два раза» — «Измерение: 1,75».
AdabiyotRus tili

Qulf 10: Guvoh va qarama-qarshilik

Topshiriq: «Антитеза» — bu nima?

JasurVideoning ostida: «Hozir ulashing, bo‘lmasa jamoadan chiqarilasiz, hech kimga aytmang!» Bu menga yoqmadi.
MalikaDin tarixi darsidan: ekstremizm — zo‘ravonlik yoki dushmanlik yo‘li bilan jamiyat qoidalariga zid g‘oyalarni targ‘ib qilish. Dunyo dinlarining rahnamolari begunoh odamga hujumni ta’limotlariga zid deydi.
ZarinaOgohlantirish belgilari: «biz» va «ular»ga keskin bo‘lish, nafratga chaqirish, oila va do‘stlardan ajralish, sir saqlashga bosim. Internetda yoshlarga ta’sir qilishga urinadilar.
AnvarQonunlar: terrorizmga qarshi kurash (2000) va ekstremizmga qarshi kurash (2018) to‘g‘risidagi qonunlar. Videomizdagi bosim kichik, lekin usul o‘xshash: shoshiltirish va sir.
Qoida: sir saqlashni so‘ragan yoki bosim qilgan xabarni kattalarga ko‘rsatamiz — o‘qituvchi, ota-ona.
Dunyo dinlari tarixi

Qulf 11: Bosim va sir

Topshiriq: Qaysi biri ogohlantirish belgisi?

🔑 Kalit: Video ulashishga bosim qiladi («ulashmasangiz chiqarilasiz») — bu ishonchli manbaning belgisi emas.

MalikaKalitlar: 1) video shartlarni aytmaydi; 2) hisob va o‘lchov 1,75 baravar, R katta bo‘lsa ≈ 1,97; 3) o‘qituvchi tasdiqladi.
AnvarHukm: ADASHTIRADI. «Aniq ikki baravar» noto‘g‘ri, lekin R katta bo‘lsa «taxminan ikki baravar» to‘g‘ri.
ZarinaHisobot uslubi: ilmiy uslubda bog‘lovchili gap afzal: «Tok ikki baravar emas, chunki ichki qarshilik ham oshadi». Bog‘lovchisizi: «Tok ikki baravar emas: ichki qarshilik ham oshadi».
JasurIkki nuqta keyingi qism sababni izohlaganda, tire esa zidlikda: «Video — ikki baravar, o‘lchov — 1,75».
Rozimiz. Hisobotni yozamiz va laborantga yorliqni topshiramiz.
Ona tili

Qulf 12: Hukm va hisobot

Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Ikki batareya: tok ikki baravar emas, 1,75 — ADASHTIRADI

Da’vo: «Ketma-ket ikki batareya aniq ikki baravar tok beradi». Hukm: ADASHTIRADI. 1) ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 3 Ω da hisob 0,43 va 0,75 A, o‘lchov ham shunday: 1,75 baravar. 2) Ketma-ketda ichki qarshilik ham oshadi; R katta bo‘lsa nisbat 2 ga yaqin (R = 30 Ω da 1,97). 3) Video shartlarni aytmaydi va ulashishga undaydi. Nima qilish kerak: «aniq» so‘zini ko‘rsangiz, shartlarni so‘rang va o‘zingiz hisoblang.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Videoda tashqi qarshilik ham, ichki qarshilik ham aytilmagan — da’vo shartlarni ko‘rsatmaydi.
  2. R = 3 Ω da bitta element 0,43 A, ikkita ketma-ket 0,75 A beradi: bu 1,75 baravar, ikki baravar emas.
  3. Tashqi qarshilik ichki qarshilikdan ancha katta bo‘lsa (R = 30 Ω), ikkita ketma-ket element ≈ 1,97 baravar tok beradi.
  4. Fizika o‘qituvchisi tasdiqladi: ketma-ket ulashda ichki qarshilik ham n marta oshadi, shuning uchun tok n baravardan kam.
  5. Video ulashishga bosim qiladi («ulashmasangiz chiqarilasiz») — bu ishonchli manbaning belgisi emas.

Yulduzli savollar

  1. n ta bir xil element ketma-ket ulansa, ichki qarshilik qanday bo‘ladi?

  2. Ampermetr zanjirga qanday ulanadi?

  3. O‘ylab ko‘r: ikki element (r = 0,5 Ω) parallel ulandi. Ichki qarshilik?

Hikoyadagi darslar