🎯 Missiya: «Ketma-ket ikki batareya aniq ikki baravar tok beradi» — bu da’vo to‘g‘rimi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
J
JasurGuruh chatida video aylanyapti: «Ikkita bir xil batareyani ketma-ket ulang — lampadagi tok aniq ikki baravar bo‘ladi!» Ming marta ulashilgan 🔋
M
Malika«Aniq ikki baravar» — aniq so‘z, uni tekshirib bo‘ladi. Lekin videoda tashqi qarshilik ham, batareya turi ham aytilmagan.
A
AnvarDasturimga qo‘ydim: u ko‘p qatorli matn uchun, Edit esa bitta qator uchun. Dalil qo‘shish: Memo1.Lines.Add('Tok: 0,43 A');
Z
ZarinaQatorlar 0 dan raqamlanadi: Lines — birinchi qator. Lines.Count — qatorlar soni, Insert(i, 'matn') — i-qator oldiga qo‘shadi, Delete(i) o‘chiradi, Clear hammasini tozalaydi.
Siz
Saqlash: SaveToFile('dalillar.txt'). Faqat oddiy fayl nomi va o‘z papkamizda: shu nomli eski fayl bo‘lsa, ustidan yoziladi.
Informatika
🔒Qulf 1: Dalillar jurnali
Topshiriq: Memoda 3 ta qator bor. Uchinchi qator qaysi indeksda?
🔑 Kalit: Videoda tashqi qarshilik ham, ichki qarshilik ham aytilmagan — da’vo shartlarni ko‘rsatmaydi.
A
AnvarDarslikdan: n ta bir xil element (ℰ, r) ketma-ket ulansa, batareyaning EMF i nℰ, ichki qarshiligi nr bo‘ladi; I = nℰ/(R + nr).
Z
ZarinaParallel ulansa EMF o‘sha ℰ, ichki qarshilik esa r/n: I = ℰ/(R + r/n). Ketma-ketda ichki qarshilik ham o‘sadi!
M
MalikaHisoblaymiz: ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 3 Ω. Bitta element: I = 1,5/(3 + 0,5) ≈ 0,43 A. Ikkita ketma-ket: I = 3/(3 + 1) = 0,75 A.
J
Jasur0,75 : 0,43 ≈ 1,75. Ikki baravar emas, 1,75 baravar: ichki qarshilik ham ikki marta oshdi.
Siz
Kirxgof qoidasi: tugundagi toklar yig‘indisi nol (ΣI = 0). Hisobimiz shunga zid emas. Endi o‘lchaymiz.
Fizika
🔒Qulf 2: Ketma-ket yoki parallel?
Topshiriq: ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 3 Ω. Ikki element ketma-ket: tok necha amper?
🔑 Kalit: R = 3 Ω da bitta element 0,43 A, ikkita ketma-ket 0,75 A beradi: bu 1,75 baravar, ikki baravar emas.
Seshanba
S
Sinf rahbariFizika laboratoriyasida galvanometr bor: ruxsat etilgan toki Ig = 0,1 A, qarshiligi Rg = 9 Ω. Bizga 1 A gacha o‘lchaydigan asbob kerak.
A
AnvarChegarani n = 1 : 0,1 = 10 marta kengaytiramiz. Parallel : r = Rg/(n − 1) = 9/9 = 1 Ω. Galvanometrdan tokning faqat 1/10 qismi o‘tadi.
Z
ZarinaAmpermetr zanjirga ketma-ket ulanadi, qarshiligi juda kichik. Voltmetr o‘lchanayotgan qismga parallel, qarshiligi juda katta. Aks holda asbob kuyishi mumkin.
M
MalikaO‘lchov: bitta element 0,43 A, ikkita ketma-ket 0,75 A. Hisobimiz bilan mos.
J
JasurR ni 30 Ω qilsak: bitta element 1,5/30,5 ≈ 0,049 A, ikkita 3/31 ≈ 0,097 A. Nisbat ≈ 1,97 — deyarli ikki baravar.
Fizika
🔒Qulf 3: Ampermetr va shunt
Topshiriq: Ig = 0,1 A, Rg = 9 Ω. 1 A gacha o‘lchash uchun shunt qarshiligi qancha?
🔑 Kalit: Tashqi qarshilik ichki qarshilikdan ancha katta bo‘lsa (R = 30 Ω), ikkita ketma-ket element ≈ 1,97 baravar tok beradi.
Z
ZarinaPlakat uchun uchta parallel taxta osdik. Ikkita ip ularni A, B, C va A₁, B₁, C₁ nuqtalarda kesadi. Uchta parallel tekislik ikki to‘g‘ri chiziqdan proporsional kesmalar ajratadi: AB : BC = A₁B₁ : B₁C₁.
A
AnvarBirinchi ipda AB = 4 sm, BC = 6 sm. Ikkinchi ipda A₁C₁ = 25 sm. 4 : 6 = 2 : 3, demak A₁B₁ = 10 sm, B₁C₁ = 15 sm.
M
MalikaTekshiruv: 10 : 15 = 2 : 3 ✔. Parallel tekisliklar orasidagi parallel kesmalar teng bo‘ladi, chunki ular parallelogrammning qarama-qarshi tomonlari.
J
JasurQuyosh nuri tushganda soya — . Kvadrat taxtaning soyasi parallelogramm bo‘lishi mumkin: parallellik va kesma o‘rtasi saqlanadi, burchak va uzunlik esa yo‘q.
Siz
Chizmada to‘g‘ri burchak to‘g‘ri ko‘rinmasa, bu xato emas. Parallelogramm hech qachon trapetsiyaga o‘tmaydi.
Matematika
🔒Qulf 4: Uchta parallel taxta
Topshiriq: Ikkinchi ipda A₁C₁ = 25 sm bo‘lsa, B₁C₁ necha sm?
Chorshanba
A
AzizSinfda aytishdi: non ham, qog‘oz ham glukozadan, demak qog‘ozni yeb ham non kabi quvvat olsa bo‘ladi! Rostmi? 🤔
Z
ZarinaKimyodan: ham, ham (C₆H₁₀O₅)ₙ — glukoza qoldiqlaridan tuzilgan polimer. Formulasi bir xil, farqi qoldiqlarning bog‘lanishida.
A
AnvarKraxmal yod bilan ko‘k rang beradi, selluloza bermaydi. Kraxmal gidrolizida glukoza chiqadi: (C₆H₁₀O₅)ₙ + nH₂O → nC₆H₁₂O₆. Yod sinovini faqat o‘qituvchi bilan qilamiz.
M
MalikaSelluloza paxta, qog‘oz va mato asosi; inson uni hazm qila olmaydi (ozuqa tolasi). Gapning birinchi yarmi to‘g‘ri, xulosasi noto‘g‘ri: ADASHTIRADI.
Siz
Ovqatlanish haqida savollar bo‘lsa, shifokordan so‘raymiz. Aziz, qog‘ozni yemaymiz 😄
Kimyo (Organik kimyo)
🔒Qulf 5: Non va qog‘oz
Topshiriq: Qaysi modda yod bilan ko‘k rang beradi?
A
AzizSinfdoshim: «Kenguru faqat Avstraliyada, chunki ularni odamlar olib borgan». Rostmi?
A
Anvar hayvon va o‘simliklarning tarqalishini o‘rganadi. Avstraliyada tuxum qo‘yuvchi (o‘rdakburun, exidna) va xaltali (kenguru, koala) sutemizuvchilar bor, yo‘ldoshlilar kam.
Z
ZarinaSabab — qit’alar tarixi: Avstraliya yo‘ldoshli sutemizuvchilar keng tarqalishidan ancha oldin ajralgan. 1912-yilgi qit’alar siljishi nazariyasiga ko‘ra, 300–200 million yil avval yagona quruqlik — bo‘lgan.
J
JasurEvolyutsiya turlari: divergensiya — umumiy ajdoddan ajralish; konvergensiya — qarindosh bo‘lmaganlarda o‘xshash belgi (delfin va akulaning tanasi); koevolutsiya — gul va changlatuvchi hasharot.
M
MalikaDemak, javob: odamlar olib borishmagan, tarqalish tarix bilan bog‘liq. Ba’zi turlar faqat bir joyda yashaydi — ular turlar.
Biologiya
🔒Qulf 6: Nega Avstraliyada kenguru?
Topshiriq: Nega Avstraliyada yo‘ldoshli sutemizuvchilar kam?
Payshanba
A
AzizSinfdoshim: «Janubi-sharqiy Osiyoning hamma davlati dengizga chiqadi». Bobom esa: «Hindiston va Pokiston bir kunda mustaqil bo‘lgan». Ikkalasi rostmi?
Z
ZarinaGeografiya: Janubi-sharqiy Osiyoda 11 davlat bor va faqat Laosning dengiz qirg‘og‘i yo‘q. Birinchi da’vo noto‘g‘ri.
A
AnvarSharqiy Osiyoda besh davlat: Xitoy, Yaponiya, Janubiy Koreya, Shimoliy Koreya, Mo‘g‘uliston. Aholi bo‘yicha Xitoy dunyoda ikkinchi, Hindistondan keyin.
M
MalikaJahon tarixidan: Pokiston 1947-yil 14-avgustda, Hindiston 15-avgustda mustaqil bo‘lgan. Bo‘linish millionlab odamning ko‘chishiga olib kelgan — og‘ir davr.
Siz
Demak, «bir kunda» — ADASHTIRADI, sanalar ketma-ket. 1966-yil yanvarida Toshkent deklaratsiyasi Toshkentda imzolangan.
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi
🔒Qulf 7: Xarita va sanalar
Topshiriq: Pokiston qaysi sanada mustaqil bo‘lgan?
B
BoboGazeta maqolasida «1960–1975-yillarda gaz qazib olish 100 baravar oshgan» deb yozibdi. Darslikda 0,4 mlrd m³ dan 33,7 mlrd m³ gacha deyilgan.
A
AnvarHisoblaymiz: 33,7 : 0,4 = 84,25. Taxminan 84 baravar, 100 emas. «Bo‘rttirish».
Z
ZarinaGazli koni 1956-yilda Buxoro viloyatida topilgan; darslikka ko‘ra zahirasi 500 mlrd m³, gazchilar uchun Gazli shahri qurilgan.
M
MalikaNavoiy kon-metallurgiya kombinati 1958-yil 3-sentabrda tashkil etilgan. Mo‘runtov — dunyodagi eng yirik oltin konlaridan biri. Kombinat atrofida Zarafshon va Uchquduq paydo bo‘lgan.
Siz
Manbani ko‘rsatamiz: «darslikka ko‘ra». Bu hisob usuli bizning asosiy da’voda ham kerak: nisbatni o‘zimiz hisoblaymiz.
O‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 8: Gaz 100 baravar oshganmi?
Topshiriq: 33,7 : 0,4 taxminan nechaga teng?
A
AnvarFizika o‘qituvchisiga yozdik: “I am writing to ask whether two cells in series give exactly double current. Please find attached our table. Could you reply by Friday?”
Z
ZarinaJavobi: “The teacher said that the EMF of a series battery is nℰ.” Umumiy haqiqatda orqaga surish shart emas. Boshqa: “I will answer tomorrow” → She said that she would answer the next day.
S
Sinf rahbariO‘qituvchi hisobingizni tasdiqladi: ketma-ket ulashda ichki qarshilik ham n marta oshadi, shuning uchun tok n baravardan kam.
M
MalikaAsboblarni bergan laborantga rahmat aytamiz. Davlat va huquq darsidan: ish haqi mehnat shartnomasida belgilanadi va davlat belgilagan eng kam miqdordan past bo‘lmaydi.
J
JasurRag‘batlantirish usullari: minnatdorchilik, mukofot, qimmatbaho sovg‘a, faxriy yorliq. Intizomiy jazolar ro‘yxati qonunda aniq, ro‘yxatda yo‘q jazo qo‘llanmaydi.
Siz
Laborantga faxriy yorliq tayyorlaymiz. Maktab o‘qituvchisining javobi — yaxshi manba, uni hisobotga yozamiz.
Ingliz tiliDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 9: Xat va minnatdorchilik
Topshiriq: She said, “I will answer tomorrow.” → She said that she would answer ...
🔑 Kalit: Fizika o‘qituvchisi tasdiqladi: ketma-ket ulashda ichki qarshilik ham n marta oshadi, shuning uchun tok n baravardan kam.
Juma
Z
ZarinaAdabiyotda «Ikki eshik orasi» romanidan parcha o‘qiymiz. Bir bobi tilidan aytiladi: hikoyachi faqat o‘zi bilgan va his qilganini aytadi.
A
AnvarGuvoh ham shunday: bitta manba — bitta nuqtai nazar. Video muallifi o‘zi ko‘rganini aytadi, lekin shartlarini yozmasa, tekshirib bo‘lmaydi.
Z
ZarinaRus tilidan: Н. А. Некрасов, «Размышления у парадного подъезда». Asosiy usul — «антитеза», ya’ni «противопоставление».
M
MalikaMisol: «Днём светло, а ночью темно» — антитеза. Bizda ham: «Видео: в два раза» — «Измерение: 1,75».
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 10: Guvoh va qarama-qarshilik
Topshiriq: «Антитеза» — bu nima?
J
JasurVideoning ostida: «Hozir ulashing, bo‘lmasa jamoadan chiqarilasiz, hech kimga aytmang!» Bu menga yoqmadi.
M
MalikaDin tarixi darsidan: ekstremizm — zo‘ravonlik yoki dushmanlik yo‘li bilan jamiyat qoidalariga zid g‘oyalarni targ‘ib qilish. Dunyo dinlarining rahnamolari begunoh odamga hujumni ta’limotlariga zid deydi.
Z
ZarinaOgohlantirish belgilari: «biz» va «ular»ga keskin bo‘lish, nafratga chaqirish, oila va do‘stlardan ajralish, sir saqlashga bosim. Internetda yoshlarga ta’sir qilishga urinadilar.
A
AnvarQonunlar: terrorizmga qarshi kurash (2000) va ekstremizmga qarshi kurash (2018) to‘g‘risidagi qonunlar. Videomizdagi bosim kichik, lekin usul o‘xshash: shoshiltirish va sir.
Siz
Qoida: sir saqlashni so‘ragan yoki bosim qilgan xabarni kattalarga ko‘rsatamiz — o‘qituvchi, ota-ona.
Dunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 11: Bosim va sir
Topshiriq: Qaysi biri ogohlantirish belgisi?
🔑 Kalit: Video ulashishga bosim qiladi («ulashmasangiz chiqarilasiz») — bu ishonchli manbaning belgisi emas.
M
MalikaKalitlar: 1) video shartlarni aytmaydi; 2) hisob va o‘lchov 1,75 baravar, R katta bo‘lsa ≈ 1,97; 3) o‘qituvchi tasdiqladi.
A
AnvarHukm: ADASHTIRADI. «Aniq ikki baravar» noto‘g‘ri, lekin R katta bo‘lsa «taxminan ikki baravar» to‘g‘ri.
Z
ZarinaHisobot uslubi: ilmiy uslubda bog‘lovchili gap afzal: «Tok ikki baravar emas, chunki ichki qarshilik ham oshadi». Bog‘lovchisizi: «Tok ikki baravar emas: ichki qarshilik ham oshadi».
J
JasurIkki nuqta keyingi qism sababni izohlaganda, tire esa zidlikda: «Video — ikki baravar, o‘lchov — 1,75».
Siz
Rozimiz. Hisobotni yozamiz va laborantga yorliqni topshiramiz.
Ona tili
🔒Qulf 12: Hukm va hisobot
Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
Ikki batareya: tok ikki baravar emas, 1,75 — ADASHTIRADI
Da’vo: «Ketma-ket ikki batareya aniq ikki baravar tok beradi». Hukm: ADASHTIRADI. 1) ℰ = 1,5 V, r = 0,5 Ω, R = 3 Ω da hisob 0,43 va 0,75 A, o‘lchov ham shunday: 1,75 baravar. 2) Ketma-ketda ichki qarshilik ham oshadi; R katta bo‘lsa nisbat 2 ga yaqin (R = 30 Ω da 1,97). 3) Video shartlarni aytmaydi va ulashishga undaydi. Nima qilish kerak: «aniq» so‘zini ko‘rsangiz, shartlarni so‘rang va o‘zingiz hisoblang.
— 10-B jamoa
Topilgan kalitlar
Videoda tashqi qarshilik ham, ichki qarshilik ham aytilmagan — da’vo shartlarni ko‘rsatmaydi.
R = 3 Ω da bitta element 0,43 A, ikkita ketma-ket 0,75 A beradi: bu 1,75 baravar, ikki baravar emas.
Tashqi qarshilik ichki qarshilikdan ancha katta bo‘lsa (R = 30 Ω), ikkita ketma-ket element ≈ 1,97 baravar tok beradi.
Fizika o‘qituvchisi tasdiqladi: ketma-ket ulashda ichki qarshilik ham n marta oshadi, shuning uchun tok n baravardan kam.
Video ulashishga bosim qiladi («ulashmasangiz chiqarilasiz») — bu ishonchli manbaning belgisi emas.
Yulduzli savollar
n ta bir xil element ketma-ket ulansa, ichki qarshilik qanday bo‘ladi?
Ampermetr zanjirga qanday ulanadi?
O‘ylab ko‘r: ikki element (r = 0,5 Ω) parallel ulandi. Ichki qarshilik?