Laboratoriya ishi: tok manbayining EYuK va ichki qarshiligini aniqlash
Ishning maqsadi – manbaning ℰ va r ni o‘lchash. Asboblar: past kuchlanishli manba (batareya yoki o‘quv manbasi, 6 V dan oshmasin), ampermetr, voltmetr, kalit, reostat yoki 10 Ω va 20 Ω rezistorlar, simlar. Tartib: 1) sxemani yig‘ing (voltmetr manba qutblariga parallel, ampermetr tashqi qarshilik bilan ketma-ket) va o‘qituvchiga ko‘rsating; 2) kalit ochiq – voltmetr ko‘rsatishi U₀ ≈ ℰ (voltmetr qarshiligi ichki qarshilikdan ancha katta); 3) kalitni ulang, ampermetr I va voltmetr U ni o‘qing, kalitni darhol oching (manba tez zaryadsizlanmasligi uchun); 4) Om qonunidan ℰ = U + Ir, bundan r = (ℰ – U)/I; 5) boshqa qarshilik bilan takrorlab, natijalarning o‘rtachasini oling. Xatolik manbalari: asboblar aniqligi, kontaktlar qarshiligi, manbaning qizishi. Hech qachon manbani qisqa tutashtirmang.
Deyarli bo‘shab qolgan element voltmetrda hali ham 1,4 V ni ko‘rsatishi mumkin, lekin fonarni yoqa olmaydi. Masalan ℰ = 1,4 V, r = 4 Ω va yuklama 6 Ω bo‘lsa, tok 1,4/10 = 0,14 A, yuklama ostidagi kuchlanish esa 0,14·6 = 0,84 V. Ichki qarshilikni bilmasdan manba sifatini baholab bo‘lmaydi.
Batareya sinovchilari elementni yuklama ostida tekshiradi, elektronika ustalari manba ichki qarshiligini hisobga oladi, elektromobil batareyalarini boshqaruvchi tizimlar dasturchilari quvvat holatini baholaydi.
O‘z so‘zlaringiz bilan uch gapda tushuntiring: nega faqat voltmetr batareya yaroqli yoki yaroqsizligini aniq aytib bera olmaydi? Javobingizda «yuklama ostida» iborasini ishlating.
Faqat o‘qituvchi nazoratida: sxemani yig‘ing, kalit faqat o‘qish vaqtida ulansin, jadvalga U₀, U, I, ℰ, r yozing. Mustaqil ravishda tarmoq (220 V) dan foydalanmang.