ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Elektr maydon energiyasi va kondensator

Darslar 34 · 1 ta dars · N. Sh. Turdiyev, K. A. Tursunmetov, A. G. Ganiyev, K. T. Suyarov, J. E. Usarov, A. K. Avliyoqulov. Fizika 10-sinf, 1-nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
34

Elektr maydon energiyasi

Darslik: 125–128-betlar
MaqsadZaryadlangan o‘tkazgich va kondensator energiyasini, elektr sig‘imini va maydon energiyasining hajmiy zichligini hisoblash.
Yangi so‘zlar
elektr sig‘im · electric capacitancekondensator · capacitorelektr maydon energiyasi · energy of the electric fieldenergiyaning hajmiy zichligi · energy density
Tushuntirish

Jismni zaryadlash uchun zaryadlarning itarishini yengib ish bajariladi; bu ish elektr maydon energiyasiga aylanadi. Potensial noldan φ gacha chiziqli ortgani uchun o‘rtacha potensial φ/2, shuning uchun W = qφ/2. Elektr sig‘im C = q/φ (birligi 1 F = 1 C/V; amalda mF, μF, nF, pF), shundan W = Cφ²/2 = q²/(2C). Kondensator – dielektrik bilan ajratilgan ikki o‘tkazgich (qoplama); uning sig‘imi C = q/U, yassi kondensatorda C = εε₀S/d, bunda ε₀ = 8,85·10⁻¹² F/m. Kondensator energiyasi W = qU/2 = CU²/2 = q²/(2C). Bu energiya qoplamalar orasidagi maydonda mujassam; hajmi V = Sd bo‘lgan yassi kondensatorda W = εε₀E²V/2. Maydon energiyasining hajmiy zichligi w = W/V = εε₀E²/2 (birligi J/m³). Zaryadlangan kondensator energiyani yo‘qotib boradi, kichik qarshilikli zanjirdan esa deyarli bir zumda zaryadsizlanadi; shuning uchun zaryadlangan kondensatorni qo‘l bilan ushlamang.

d+q−qS – qoplama yuzi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Defibrillatorda kondensator (taxminan 100 μF) 2000 V gacha zaryadlanadi va energiyasi W = CU²/2 = 0,5·10⁻⁴·4·10⁶ = 200 J bo‘ladi. Bu energiya millisekundlar ichida bemorning ko‘krak qafasi orqali beriladi va yurak ritmini tiklashga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Shoshilinch yordam xodimlari defibrillatorni ishlatadi, elektronika ustalari kondensatorlarni tekshirishda ehtiyot bo‘ladi, fotografiya va lazer muhandislari kuchli yorug‘lik chaqnashi uchun energiya to‘playdi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda 200 J energiya 2 kg li maktab sumkasini qancha balandlikka ko‘tara olishini hisoblang: h = W/(mg). Bu energiya miqdorini tasavvur qilishga yordam beradi.

Namunalar
100 V+−5 μF
C = 5 μF kondensator U = 100 V ga zaryadlangan: q = CU = 5·10⁻⁶·100 = 5·10⁻⁴ C; W = CU²/2 = 5·10⁻⁶·10⁴/2 = 0,025 J = 25 mJ.
Kondensator q = 40 μC zaryad olgan, sig‘imi C = 2 μF: U = q/C = 20 V; W = q²/(2C) = (4·10⁻⁵)²/(4·10⁻⁶) = 4·10⁻⁴ J = 400 μJ (tekshiruv: qU/2 = 40·20/2 = 400 μJ).
Sinfda faoliyat

Faqat hisob va o‘qituvchi bilan: har xil sig‘imli (1 μF, 10 μF, 100 μF) kondensatorlar uchun 10 V da energiyani hisoblab jadval to‘ldiring. Haqiqiy kondensatorni zaryadlamang, tarmoqqa ulamang, ushlamang.

Mashq
1
Zaryadlangan kondensator energiyasi uchun uchta formulani yozing.
2
C = 10 μF, U = 20 V. Energiya necha μJ? (W = CU²/2)
3
q = 40 μC, U = 100 V. Energiya necha mJ? (W = qU/2)
4
Nima uchun kondensatorni zaryadlangandan keyin ushlash xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski radiodan bepul energiya?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →