Suyuqlik va gazlar harakati, oqimning uzluksizlik teoremasi. Bernulli tenglamasi
Suyuqlik yoki gaz oqimi tekis, qatlam-qatlam bo‘lsa, u laminar oqim deyiladi; oqim tez bo‘lib, girdoblar (uyurmalar) hosil bo‘lsa, bu turbulent oqim. Siqilmas ideal suyuqlik kesim yuzi o‘zgaruvchan quvurda statsionar oqqanda har sekundda bir xil hajm o‘tadi, shuning uchun S₁υ₁ = S₂υ₂ (uzluksizlik tenglamasi): quvurning tor joyida tezlik katta, keng joyida kichik. Mexanik energiyaning saqlanish qonunidan Bernulli tenglamasi (1738-yil) kelib chiqadi: p + ρgh + ρυ²/2 = const. Bu yerda p – statik bosim, ρυ²/2 – dinamik bosim, ρgh – gidrostatik bosim. Gorizontal quvurda (h = const) p + ρυ²/2 = const, ya’ni tezlik katta joyda bosim kichik, tezlik kichik joyda bosim katta. Bernulli tenglamasi ideal (ishqalanishsiz, siqilmas) suyuqlik uchun to‘g‘ri; real suyuqlikda ishqalanish tufayli bosim oqim bo‘ylab yana kamayadi.
Quvurning kesimi 2 sm² bo‘lib, suv 1 m/s tezlik bilan oqmoqda. Dush qopqog‘ida 0,02 sm² li 40 ta teshik bor, ya’ni jami 0,8 sm². Uzluksizlik tenglamasidan teshiklardan chiqish tezligi 2·1/0,8 = 2,5 m/s (bosim yo‘qotishlarini hisobga olmasak).
Santexniklar quvur kesimini oqim tezligiga moslaydi, shifokorlar torayib qolgan qon tomirida oqim tezlashishini hisobga oladi, sug‘orish muhandislari kanal kesimini tanlaydi.
Jo‘mrakdan ingichka suv oqimini oqizib qarang: oqim pastga tushgan sari ingichkalashadi. Tushayotgan suv tezlashadi, shuning uchun uzluksizlik tenglamasiga ko‘ra kesim kichrayadi.
Maktab hovlisida, faqat o‘qituvchi bilan: suv shlangining uchini barmoq bilan biroz qisib, suv oqimi uzoqroqqa borishini kuzating va sababini uzluksizlik tenglamasi bilan tushuntiring. Elektr jihozlari yaqinida bajarmang.