Ampermetr va voltmetrning o‘lchash chegarasini oshirish
Galvanometr juda kichik tok yoki kuchlanishni o‘lchaydi: ruxsat etilgan tok Ig, qarshiligi Rg, kuchlanish chegarasi Ug = Ig·Rg. Tok o‘lchash chegarasini n marta oshirish (I = nIg) uchun galvanometrga parallel kichik qarshilik – shunt ulanadi: kuchlanishlar teng, Ig·Rg = (I – Ig)·r, bundan r = Rg/(n – 1). Shunda galvanometrdan umumiy tokning 1/n qismi o‘tadi, ampermetr zanjirga ketma-ket ulanadi va uning qarshiligi juda kichik. Kuchlanish chegarasini n marta oshirish (U = nUg) uchun galvanometrga ketma-ket qo‘shimcha qarshilik ulanadi: U = Ig(Rg + r), bundan r = Rg(n – 1). Voltmetr o‘lchanayotgan qismga parallel ulanadi va uning qarshiligi juda katta bo‘lishi kerak. Ampermetrni parallel yoki voltmetrni ketma-ket ulash zanjirni buzadi va asbobni kuydirishi mumkin. Chegara n marta oshirilganda shkala bo‘linish bahosi ham n marta ortadi.
Raqamli multimetrda 10 A li tok o‘lchash diapazonida galvanometr o‘rniga kichik qarshilikli shunt (masalan, 0,01 Ω) turadi. 10 A tok shuntdan o‘tganda uning uchlarida U = 10·0,01 = 0,1 V kuchlanish hosil bo‘ladi va asbob shu kichik kuchlanishni o‘lchab, tokni ko‘rsatadi.
Elektrchilar va avtomexaniklar multimetr bilan nosozlikni qidiradi, laboratoriya texniklari asboblar diapazonini sozlaydi, elektronika ustalari kichik tok va kuchlanishlarni o‘lchaydi.
Daftarga lampochka, batareya, ampermetr va voltmetrdan iborat sxemani shartli belgilar bilan chizing. Tokning yo‘lini barmoq bilan kuzatib, ampermetr ketma-ket, voltmetr esa parallel ulanganini tekshiring.
Faqat hisob bilan: sizga berilgan Rg va Ig bo‘yicha 1 A gacha ampermetr va 5 V gacha voltmetr uchun shunt va qo‘shimcha qarshiliklarni hisoblang va sxemasini chizing. Haqiqiy asboblarni faqat o‘qituvchi bilan ulang.