Elektrostatik maydonda zaryadni ko‘chirishda bajarilgan ish
Bir jinsli maydonda q zaryadni kuch chizig‘i bo‘ylab d masofaga ko‘chirishda maydon ishi A = qEd; kuch va ko‘chish orasidagi burchak α bo‘lsa, A = qEs·cosα = qEΔx, bunda Δx – ko‘chishning maydon yo‘nalishidagi proyeksiyasi. Ish yo‘lning shakliga emas, faqat boshlang‘ich va oxirgi nuqtalarga bog‘liq: elektrostatik maydon potensial maydon, uning kuchi konservativ kuch; zaryadni yopiq kontur bo‘ylab ko‘chirishda ish nolga teng. Potensiallar bilan: A = q(φ₁ – φ₂) = qU = –ΔWₚ. Zaryadli zarra tinch holatdan U kuchlanishda tezlashsa, maydon ishi kinetik energiyaga aylanadi: qU = mυ²/2, bundan υ = √(2qU/m). Atom fizikasida energiya elektronvoltda o‘lchanadi: 1 eV = 1,6·10⁻¹⁹ J (elementar zaryad e = 1,6·10⁻¹⁹ C ni 1 V potensiallar farqida o‘tkazganda olgan energiya). Elektronning massasi 9,1·10⁻³¹ kg, protonniki 1,67·10⁻²⁷ kg.
Elektron mikroskopda elektronlar 100 kV kuchlanish orqali tezlatiladi. Har bir elektron 100 keV energiya oladi, joul hisobida bu taxminan 1,6·10⁻¹⁴ J. Bu juda kichik son, atomlar olamida esa katta qiymat, shuning uchun u yerda elektronvolt qulay birlik.
Elektron mikroskop operatorlari tasvir aniqligi uchun tezlatuvchi kuchlanishni tanlaydi, tibbiyot fiziklari rentgen naychasi energiyasini sozlaydi, mikrochip ishlab chiqaruvchilar zarrachalar bilan materiallarni ishlaydi.
Qog‘ozda 1 J necha elektronvolt ekanini hisoblang (1 : 1,6·10⁻¹⁹) va natijani Yer aholisi soni (taxminan 8·10⁹) bilan solishtiring.
Faqat sinfda, hisob bilan: o‘z daftaringizda proton va elektron bir xil kuchlanishda tezlashganda kinetik energiyalari teng, tezliklari esa massaga qarab har xil bo‘lishini formula bo‘yicha asoslang. Tajriba o‘tkazilmaydi; yuqori kuchlanish xavfli.