Aylana bo‘ylab notekis harakat

Aylana bo‘ylab tekis harakatda chiziqli tezlik υ = 2πR/T, burchak tezlik ω = Δφ/Δt = 2π/T = 2πν (birligi rad/s), bu kattaliklar υ = ωR bilan bog‘langan. Agar burchak tezlik o‘zgarsa, harakat o‘zgaruvchan aylanma harakat bo‘ladi. Burchak tezlik o‘zgarishining shu o‘zgarish vaqtiga nisbati burchak tezlanish deyiladi: ε = Δω/Δt, birligi rad/s². Tekis o‘zgaruvchan aylanma harakat (ε = const) tenglamalari to‘g‘ri chiziqli harakat tenglamalariga o‘xshash: ω = ω₀ + εt, φ = ω₀t + εt²/2, ω² – ω₀² = 2εφ; bunda s → φ, υ → ω, a → ε almashtirilgan. Chiziqli tezlikning kattaligi o‘zgarsa, urinma bo‘ylab tangensial tezlanish aτ = Δυ/Δt = εR paydo bo‘ladi; yo‘nalish o‘zgarishi esa radius bo‘ylab markazga yo‘nalgan aₙ = υ²/R = ω²R ni beradi. To‘la tezlanish bu ikki o‘zaro perpendikulyar tashkil etuvchining vektor yig‘indisi: a = √(aτ² + aₙ²). Burilish burchagi φ ni aylanishlar soni N bilan φ = 2πN bog‘laydi.