Jismning bir necha kuch ta’siridagi harakati
Jismga bir necha kuch ta’sir qilsa, ularning vektor yig‘indisi – teng ta’sir etuvchi (natijaviy) kuch – tezlanishni beradi: m·a = F₁ + F₂ + … . Masalani yechish uchun jismga ta’sir qiluvchi barcha kuchlar chiziladi, o‘qlar (odatda tezlanish yo‘nalishida) tanlanadi va tenglama har bir o‘qqa proyeksiyalanadi. Gorizontal sirtda tortuvchi kuch F va sirpanish ishqalanish kuchi Fish = μN bo‘lsa, a = (F – μmg)/m. Qiya tekislikda (burchak α) og‘irlik kuchi ikkiga ajraladi: tekislik bo‘ylab mg sinα, tekislikka tik mg cosα, shuning uchun N = mg cosα va pastga harakatda a = g(sinα – μcosα). Jism tinch turishi uchun tgα ≤ μ bo‘lishi kerak. Qo‘zg‘almas blokdan o‘tgan ipga m₁ va m₂ (m₂ > m₁) yuklar osilgan bo‘lsa (ip va blok massasiz, ishqalanishsiz): a = g(m₂ – m₁)/(m₁ + m₂), taranglik T = 2m₁m₂g/(m₁ + m₂). Harakat paytida har bir yukning og‘irligi (ipga ta’sir kuchi) T ga teng: massalari turlicha bo‘lsa ham, ikkala yukning og‘irligi bir xil bo‘ladi.
Liftning kabinasi 1000 kg, qarshi yuk (kontrvaznik) 900 kg bo‘lib, ular blok orqali arqonda osilgan. Agar dvigatel bo‘lmasa, ular a = g(m₂ − m₁)/(m₁ + m₂) = 10·100/1900 ≈ 0,53 m/s² tezlanish bilan harakatlanardi. Shuning uchun dvigatelga faqat 100 kg ga teng farqni boshqarish qoladi.
Lift muhandislari kontrvaznik massasini tanlaydi, kran loyihalovchilari yuk va og‘irlik muvozanatini hisoblaydi, arqonli yo‘l (kanat) konstruktorlari kabinalarni bir-biriga qarshi osadi.
Qiya partaga qo‘yilgan kitobning kuchlarini daftarga chizing: og‘irlik, tayanch reaksiyasi va ishqalanish. Og‘irlikni qiya bo‘ylab va unga perpendikulyar ikki tashkil etuvchiga ajratib, chizg‘ich bilan o‘lchab ko‘ring.
Faqat o‘qituvchi bilan: stol ustiga yengil taxta qiyalatib, ustiga turli sirtli buyumni (rezina, qog‘oz, plastik) qo‘ying va qaysi burchakda sirpana boshlashini kuzating (tgα = μ). Taxtani juda baland ko‘tarmang; buyumlar yerga tushmasin.