Zaryadning saqlanish qonuni. Nuqtaviy zaryadning maydoni. Elektr maydon kuchlanganligining superpozitsiya prinsipi
Yopiq sistemada barcha jismlar zaryadlarining algebraik yig‘indisi o‘zgarmaydi: q₁ + q₂ + … + qₙ = const (bu g‘oyani XVIII asr o‘rtalarida B. Franklin ilgari surgan). Elektrlanishda bir jism qancha manfiy zaryad olsa, ikkinchisi shuncha musbat zaryad oladi. Zaryadlar atrofida elektr maydon hosil bo‘ladi; uning kuch xarakteristikasi kuchlanganlik E = F/q₀ (vektor, birligi 1 N/C = 1 V/m); yo‘nalishi musbat sinov zaryadiga ta’sir etuvchi kuch bilan bir xil. Vakuumdagi nuqtaviy q zaryaddan r masofada E = k|q|/r², bunda k = 9·10⁹ N·m²/C². Musbat zaryaddan E tashqariga, manfiydan zaryadga qarab yo‘nalgan; kuch chiziqlari musbatdan boshlanib, manfiyda tugaydi. Bir necha zaryad maydoni superpozitsiya prinsipi bilan topiladi: E = E₁ + E₂ + … (vektor yig‘indi). Bir to‘g‘ri chiziqda E larni qo‘shamiz yoki ayiramiz; o‘zaro perpendikulyar bo‘lsa E = √(E₁² + E₂²).
Faqat quruq havoda, o‘qituvchi bilan: plastik chizg‘ichni junga ishqalab, mayda qog‘oz bo‘laklarini tortishini ko‘ring; hodisani zaryad va maydon tilida tushuntiring. Elektr tarmog‘i yoki quvvat manbalari bilan tajriba o‘tkazmang.