🎯 Missiya: «Piramidani balandlik yarmida asosga parallel kessangiz, kesim yuzi asosning yarmi bo‘ladi» — rostmi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
J
JasurModel to‘plamlari stendining buklet: «Piramidani balandligining yarmida asosga parallel kessangiz, kesim yuzi asos yuzining yarmiga teng bo‘ladi». Rostmi? 📐
M
MalikaParallellik masalalari uch qadamda: 1) chizma; 2) tekis shakllarning tanish xossalari (o‘rta chiziq, o‘xshashlik); 3) parallellik alomatini qo‘llash.
A
AnvarSAB uchburchakda K va L — SA va SB ning o‘rtalari. KL — : KL ∥ AB va KL = AB/2. AB asos tekisligida yotadi, demak KL asosga parallel.
Z
ZarinaAsosga parallel asosga o‘xshash ko‘pburchak; tomonlari mos tomonlarga parallel. Yuzi o‘xshashlik koeffitsiyentining kvadratiga mutanosib.
Siz
Demak, «yarmi» degan so‘z biror joyda chalkashishi mumkin. Avval o‘zimiz hisoblaymiz va chizamiz.
Matematika
🔒Qulf 1: Piramida va o‘rta chiziq
Topshiriq: K, L — SA va SB ning o‘rtalari, AB = 12 sm. KL necha sm?
🔑 Kalit: O‘rta chiziq asosga parallel va uning yarmiga teng; parallel kesim asosga o‘xshash, yuzi koeffitsiyent kvadratiga mutanosib.
A
AnvarPiramidaning ustidan ko‘rinishini dasturda chizamiz. Chizmani Image ga qilamiz: oyna yopilib ochilsa, Form ning o‘ziga chizilgan shakl yo‘qolishi mumkin, Image dagi esa yo‘qolmaydi.
Z
Zarina koordinatasi yuqori chap burchakdan: x — o‘ngga, y — pastga. Asos: Rectangle(10, 10, 90, 90) — 80×80. Kesim: Rectangle(30, 30, 70, 70) — 40×40.
J
JasurYuzlar: 80·80 = 6400, 40·40 = 1600. 1600 : 6400 = 1 : 4. Yarmi emas, to‘rtdan bir!
M
Malika chiziq chizadi, ichini bo‘yaydi: Brush.Color := clYellow. RGB(255, 0, 0) — qizil. Ranglar soni 256·256·256 = 16 777 216.
Siz
Test ishi qoidasi: avval kutilgan natijani hisoblaymiz (6400 : 1600 = 4), keyin F9 bilan solishtiramiz. Hukm uchun «aynan bittasi» tanlanadi, Memo esa ko‘p qatorli natija uchun.
Informatika
🔒Qulf 2: Chizma va hukm tanlovi
Topshiriq: Faqat bitta variantni tanlash uchun qaysi obyekt mos?
Sinf rahbariFizika laboratoriyasida o‘lchash odatini mashq qilamiz: bitta o‘lchovga ishonmaymiz, takrorlaymiz va o‘rtacha olamiz. Da’volarni ham shunday tekshiramiz.
A
AnvarMaqsad: manbaning ℰ va r ini topish. Asboblar: 6 V dan yuqori bo‘lmagan manba, ampermetr, voltmetr, , 10 Ω va 20 Ω qarshiliklar.
Z
ZarinaVoltmetr manba qutblariga parallel, ampermetr tashqi qarshilikka ketma-ket. Zanjirni avval o‘qituvchiga ko‘rsatamiz.
M
MalikaKalit ochiq: U₀ ≈ ℰ = 4,5 V. Yopdik: I = 0,4 A, U = 4,0 V — darhol ochamiz, manba tugab qolmasin.
J
Jasurℰ = U + Ir, demak r = (ℰ − U)/I = (4,5 − 4,0)/0,4 = 1,25 Ω. Ikkinchi qarshilikda ≈ 1,24 Ω; o‘rtacha ≈ 1,25 Ω.
Siz
Xato manbalari: asbob aniqligi, kontakt qarshiligi, manbaning qizishi. Manbani hech qachon qisqa tutashtirmaymiz.
Fizika
🔒Qulf 3: Manba ichki qarshiligi
Topshiriq: ℰ = 4,5 V, U = 4,0 V, I = 0,4 A. Ichki qarshilik r qancha?
A
AzizSinfda: «Go‘sht chirisa, pashshalar o‘zi paydo bo‘ladi». Buni qanday tekshirsa bo‘ladi?
A
Anvar1668-yilda bir olim ba’zi bankalarni ochiq, ba’zilarini doka bilan yopiq qoldirgan. Qurtlar faqat pashsha tuxum qo‘ya oladigan bankalarda chiqqan. Yopiq banka — nazorat.
Z
ZarinaFan tabiiy sabablarni sinab bo‘ladigan farazlar orqali o‘rganadi. Hayotning kelib chiqishi haqidagi e’tiqodga asoslangan qarashlar sinovdan tashqarida, fan ularni baholamaydi va hurmat qiladi.
MalikaBizning modelda ham nazorat bor: asos 8 × 8 = 64 sm², balandlik yarmida kesim 4 × 4 = 16 sm². Ikki marta o‘lchadik — ikkalasida 1/4.
Biologiya
🔒Qulf 4: Nazorat va qog‘oz model
Topshiriq: Pashsha tajribasida doka bilan yopiq banka qanday rol o‘ynagan?
🔑 Kalit: Qog‘oz modeli: asos 8 × 8 = 64 sm², yarim balandlikdagi kesim 4 × 4 = 16 sm² — ikki o‘lchovda ham 1/4.
Chorshanba
J
JasurBuklet: «Kesim yuzi asos yuzining yarmiga teng», – deb yozgan. Bu — : so‘zma-so‘z keltirilgan.
Z
Zarina«Kim yozgan?» – deb so‘radi Anvar. So‘roq yoki undov bilan tugasa, vergul emas, tire qo‘yiladi. Dialogda har bir qator tire bilan boshlanadi.
A
Anvarda boshqa gap muallif so‘zlari bilan beriladi: «Buklet kesim yuzi yarmiga teng deydi». Shaxs va payt o‘zgaradi: men – u, ertaga – ertasi kuni; undov tushadi.
M
MalikaTekshirishda da’voni aynan keltirish kerak: ko‘chirma. Ilmiy hisobotda esa o‘zlashtirma ixcham. Bukletda «mutaxassislar tasdiqlagan» deyilgan, lekin hisob ham, manba ham yo‘q.
Siz
Ko‘chirma ekspressivlik beradi, o‘zlashtirma — ixchamlik. Biz ikkalasidan ham foydalanamiz.
Ona tili
🔒Qulf 5: Ko‘chirma va o‘zlashtirma
Topshiriq: «Ertaga» o‘zlashtirma gapda odatda qanday o‘zgaradi?
🔑 Kalit: Bukletdagi «mutaxassislar tasdiqlagan» hisobsiz va manbasiz — bu dalil emas.
Z
ZarinaKlubning saytiga model rasmini qo‘ymoqchimiz. Before sharing a photo, think about who can see it. Be careful with personal information.
A
AnvarPredloglar: be careful with, protect something from, depend on, be aware of, post on, log in to, be responsible for.
J
JasurQoidalar: 1) long, unique password; 2) do not send personal information to strangers; 3) do not open suspicious links — it may be phishing; 4) check privacy settings.
M
Malika5) keep software updated; 6) if something worries you, tell a trusted adult. Be respectful online: do not insult others.
Siz
Rasmda maktab nomi va uy manzili ko‘rinmasin. Savol: Are you aware of the privacy settings?
Ingliz tili
🔒Qulf 6: Rasm joylashdan oldin
Topshiriq: Be careful ... personal information.
Payshanba
Z
ZarinaAdabiyot: darslikka ko‘ra «Ikki eshik orasi» romani 1986-yilda yozilgan, yetti qism va qirq yetti bobdan iborat. Bu uning si: asarning qismlarga tuzilishi.
A
AnvarDarslik yozuvchi urushni va uning g‘ayriinsoniy mohiyatini qoralashini ta’kidlaydi. Biz uchun ibrat: yaxshi matnning tuzilishi bor. Hisobotimizda ham: da’vo, hukm, dalillar, tavsiya.
Z
ZarinaRus tilidan: И. С. Тургенев, «Русский язык» — «стихотворение в прозе». Vositalar: «эпитет» va «обращение».
Bukletdagi chiroyli sifatlar hisob o‘rnini bosmaydi.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 7: Kompozitsiya va epitet
Topshiriq: «Золотая осень» birikmasida epitet qaysi so‘z?
J
JasurJiyanim 16 yoshda. Yozgi ish e’loni: «Haftasiga 40 soat, kechki smena ham bor». Shu to‘g‘rimi?
Z
ZarinaDavlat va huquq: umumiy norma haftasiga 40 soatdan oshmaydi. Voyaga yetmaganlar uchun qisqartirilgan: 16–18 yoshda 36 soatgacha, 16 yoshgacha 24 soatgacha.
A
AnvarVoyaga yetmaganlar kechki ish, qo‘shimcha ish va dam olish kunlari ishga jalb qilinmaydi. Dam olish vaqti: tanaffus, kunlik va haftalik dam, bayramlar, ta’til; asosiy yillik ta’til kamida 21 kalendar kun.
M
MalikaShartnoma shartlari faqat tomonlar kelishuvi bilan o‘zgaradi. U kelishuv, muddat tugashi, xodimning arizasi yoki qonuniy asos bilan tugaydi; ish beruvchi oldindan ogohlantirishi kerak.
Siz
Demak, e’lon 16 yoshli uchun mos emas. Real ish masalasida kattalardan yoki mehnat organlaridan so‘raymiz.
Davlat va huquq asoslari
🔒Qulf 8: Ish vaqti haqida e’lon
Topshiriq: 16–18 yoshli xodim uchun haftalik ish vaqti eng ko‘pi bilan necha soat?
A
AzizPostda: «Markaziy Osiyoning dengizi yo‘q, shuning uchun savdo yo‘llari ham yo‘q». To‘g‘rimi?
Z
ZarinaGeografiya: Markaziy Osiyoda besh davlat, hech birida okeanga chiqish yo‘q. O‘zbekiston — o‘zi ham, qo‘shnilari ham dengizsiz.
A
AnvarLekin o‘rni afzallik: Buyuk Ipak yo‘li shu yerdan o‘tgan, bugun ham Yevropa va Osiyoni bog‘laydigan yo‘llar o‘tadi. Salbiy tomoni — tashqi yo‘llarga bog‘liqlik. Post ADASHTIRADI.
J
JasurJahon tarixidan: Turkiyada 1946-yilda ko‘p partiyaviylik joriy etilgan, 1952-yilda NATOga kirgan. Eron–Iroq urushi 1980-yildan 1988-yilgacha davom etgan.
Siz
Sanalarni «darslikka ko‘ra» deb yozamiz. 1946 dan 1952 gacha — 6 yil.
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi
🔒Qulf 9: Dengizsiz yo‘l bormi?
Topshiriq: Turkiya 1946-yilda ko‘p partiyaviylikka o‘tdi, 1952-yilda NATOga kirdi. Necha yil o‘tgan?
AnvarNomlash: uglevodorod nomi + «nitro»; tizimli nomda raqam bilan: 1-nitropropan, 2-nitropropan.
J
JasurNitroetan C₂H₅NO₂ va glitsin H₂N–CH₂–COOH — bir xil formula: sinflararo izomerlar.
M
MalikaAsosiy xossa — : C₆H₅NO₂ + 3H₂ → C₆H₅NH₂ + 2H₂O. Tekshiruv: har tomonda 6 C, 1 N, 2 O va 11 H. Atomlar soni tengligi — tenglamaning «hisob tekshiruvi».
Siz
Nitrobenzol zaharli, ba’zi nitrobirikmalar portlovchi: ular bilan faqat mutaxassislar ishlaydi. Biz faqat formulalarni o‘rganamiz.
Kimyo (Organik kimyo)
🔒Qulf 10: Nitroguruh
Topshiriq: C₆H₅NO₂ + 3H₂ → C₆H₅NH₂ + 2H₂O. Bu qaysi jarayon?
J
JasurPostda: «Orol dengizi faqat qurg‘oqchilikdan qurigan». Darslik nima deydi?
Z
ZarinaDarslikka ko‘ra, 1960-yillardan sug‘orish kengaygan va Amudaryo bilan Sirdaryo dengizga olib keladigan suv kamaygan; sathi tushgan, sho‘rligi oshgan, baliq kamaygan. Post ADASHTIRADI.
A
AnvarDarslik raqami: dengiz tubining 40 000 km² dan ortig‘i qurigan. 1 km² = 100 gektar, demak 4 000 000 gektardan ortiq.
M
Malika1980-yillar oxirida dengiz Kichik (shimoliy) va Katta (janubiy) Orolga bo‘linib ketgan; sharqiy qismi deyarli qurigan, qurigan tubida Orolqum cho‘li paydo bo‘lgan.
Siz
Manbani ko‘rsatamiz, raqamni o‘zimiz tekshirib hisoblaymiz. Bir sabab emas, bir nechta sabab — odatda shunday bo‘ladi.
O‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 11: Orol: faqat qurg‘oqchilikmi?
Topshiriq: 40 000 km² necha gektar (1 km² = 100 gektar)?
M
MalikaKalitlar: 1) o‘xshashlik: yuz koeffitsiyent kvadratiga mutanosib; 2) dasturdagi chizma 6400 va 1600; 3) qog‘oz model 64 va 16 sm² (buklet hisob keltirmaydi).
A
AnvarHukm: NOTO‘G‘RI. Balandlik yarmida k = 1/2, yuz nisbati k² = 1/4. «Yarmi» bo‘lishi uchun k² = 1/2, ya’ni k ≈ 0,71 kerak.
Z
ZarinaXato manbai: uzunlik yarmi bo‘ldi, yuz esa yarmi emas. Uzunlik 2 marta kichiksa, yuz 4 marta kichrayadi.
J
JasurNima qilish kerak: «yarmi» degan da’voni uzunlik yoki yuz ekanini aniqlab, kvadratga e’tibor bering.
Siz
Rozimiz. Hisobotni yozamiz.
Matematika
🔒Qulf 12: Hukm: yuz to‘rtdan bir
Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
Piramida kesimi yarmi emas, to‘rtdan bir — NOTO‘G‘RI
Da’vo: «Piramidani balandlik yarmida asosga parallel kessangiz, kesim yuzi asosning yarmi bo‘ladi». Hukm: NOTO‘G‘RI. 1) Kesim asosga o‘xshash, yuz nisbati k², k = 1/2 da 1/4. 2) Dasturdagi chizma: 6400 va 1600; qog‘oz model: 64 va 16 sm². 3) Buklet «mutaxassislar» deydi, lekin hisob keltirmaydi. Nima qilish kerak: «yarmi» uzunlikmi yoki yuzmi, so‘rang va kvadratni unutmang.
— 10-B jamoa
Topilgan kalitlar
O‘rta chiziq asosga parallel va uning yarmiga teng; parallel kesim asosga o‘xshash, yuzi koeffitsiyent kvadratiga mutanosib.
Dasturdagi chizma: asos 80×80 = 6400, kesim 40×40 = 1600 — yuzlar nisbati 1 : 4, 1 : 2 emas.
Qog‘oz modeli: asos 8 × 8 = 64 sm², yarim balandlikdagi kesim 4 × 4 = 16 sm² — ikki o‘lchovda ham 1/4.
Bukletdagi «mutaxassislar tasdiqlagan» hisobsiz va manbasiz — bu dalil emas.
Yulduzli savollar
Piramidaning asosga parallel kesimi koeffitsiyenti k bo‘lsa, yuz nisbati?
Ichki qarshilik formulasi qaysi?
O‘ylab ko‘r: kesim yuzi asos yuzining yarmi bo‘lsa, k taxminan nechaga teng?