Zaryadlangan sharning elektr maydoni. Dielektrik singdiruvchanlik
Zaryadi sirt bo‘ylab tekis taqsimlangan q zaryadli, R radiusli o‘tkazuvchi sfera ichida superpozitsiya prinsipiga ko‘ra maydon kuchlanganligi nolga teng: E = 0 (r < R). Sferadan tashqarida (r ≥ R) maydon markazga qo‘yilgan nuqtaviy zaryad maydoniga teng: E = kq/r²; sirtda E = kq/R², uzoqlashgan sari 1/r² qonuni bilan kamayadi. Dielektrikda erkin zaryadlar juda kam; tashqi maydon ta’sirida atom va molekulalar qutblanadi, ular o‘zining E′ maydonini hosil qiladi va u tashqi E₀ ga qarshi yo‘nalgan: E = E₀ – E′. Maydon necha marta susayishini dielektrik singdiruvchanlik ε = E₀/E ko‘rsatadi (o‘lchamsiz; vakuumda 1, havoda ≈ 1, moyda ≈ 2–3, suvda ≈ 81). Dielektrikdagi nuqtaviy zaryad maydoni E = kq/(εr²), zaryadlar orasidagi kuch F = kq₁q₂/(εr²), ya’ni vakuumdagidan ε marta kichik.
Chaqmoq chaqqanda metall kuzovli avtomobil ichidagi odam nisbatan xavfsiz: zaryad kuzovning tashqi sirti bo‘ylab oqib o‘tadi, o‘tkazgich ichida esa maydon kuchlanganligi E = 0 bo‘ladi. Shu sababli metall lift yoki bino ichida radio va telefon signali ham susayadi.
Chaqmoqdan himoya muhandislari binolarga yashin qaytargich o‘rnatadi, elektronika konstruktorlari sezgir qurilmalarni metall g‘ilof bilan o‘rab ekranlaydi, tibbiyot muhandislari MRT xonasini tashqi to‘lqinlardan himoyalaydi.
Metall kabinali lift yoki tunnel orqali o‘tayotgan mashinada radio yoki telefon (kimda bo‘lsa) signali susayishini kuzating va buni metall ekran bilan tushuntiring.
Faqat o‘qituvchi bilan: ikki yengil zaryadlangan osma sharcha orasidagi itarish masofa o‘zgarganda qanday o‘zgarishini havoda kuzating; yuqori kuchlanishli manbalardan foydalanmang.