Vakuumda elektr toki
Vakuumda (molekulalar to‘qnashmaydigan darajada siyraklashgan muhitda) tok tashuvchi zarralar yo‘q, shuning uchun elektrodlar orasiga kuchlanish berilsa ham tok o‘tmaydi. Tok tashuvchilarni hosil qilish uchun katod qizdiriladi: qizigan metalldan elektronlarning uchib chiqishi termoelektron emissiya deyiladi. Katoddan chiqqan elektronlar anod (musbat elektrod) maydonida tezlashib, anodga yetadi – vakuumda tok elektronlarning tartibli harakatidir. Anod manfiy, katod musbat ulansa, elektronlar katodga qaytadi va tok bo‘lmaydi; ya’ni vakuumli diod (anod va katodli ikki elektrodli lampa) tokni bir yo‘nalishda o‘tkazadi. VAX chiziqli emas: kichik kuchlanishlarda katod yaqinidagi elektron bulut tufayli tok Ia ∼ U^(3/2) (Boguslavskiy–Lengmyur qonuni) bo‘yicha ortadi; kuchlanish ortgach, katoddan chiqayotgan barcha elektronlar anodga yetadi va tok o‘zgarmay qoladi – to‘yinish toki. Katod temperaturasi yuqori bo‘lsa, to‘yinish toki katta. U kuchlanishda tezlashgan elektron energiyasi eU = mυ²/2. Vakuumli diodlar yarimo‘tkazgichli diodlargacha o‘zgaruvchan tokni to‘g‘rilashda ishlatilgan.
Faqat o‘qituvchi bilan, ko‘rgazma sifatida: ishlaydigan vakuumli lampa yoki rasmlar yordamida diod sxemasini ko‘ring. O‘quvchilar yuqori kuchlanishli qurilmalar va qizigan katodga tegmasligi shart; shisha lampani sindirmang.