Issiqlik jarayonlarining qaytmasligi. Termodinamika qonunlari
Sistema oxirgi holatdan dastlabki holatga o‘sha oraliq holatlar orqali qaytsa, jarayon qaytar; real jarayonlar (ishqalanish, issiqlik almashinuvi) qaytmas, qaytar jarayon – ideallashtirish. Termodinamik sistemaning ichki energiyasi U – molekulalarning tartibsiz harakat kinetik energiyalari va ularning o‘zaro ta’sir potensial energiyalarining yig‘indisi; u faqat holatga bog‘liq, shuning uchun jarayonda uning o‘zgarishi ΔU muhim. Birinchi qonun (energiyaning saqlanish qonuni): sistemaga berilgan issiqlik miqdori ichki energiyani oshirishga va sistemaning tashqi kuchlarga qarshi bajargan ishiga sarflanadi: Q = ΔU + A. Berilgan issiqlik Q > 0, olingan issiqlik Q < 0; sistema ish bajarsa A > 0, ustida ish bajarilsa A < 0. Bu qonun birinchi tur abadiy dvigatel (energiya sarflamay ish beradigan mashina) mumkin emasligini ko‘rsatadi. Ikkinchi qonun jarayon yo‘nalishini belgilaydi: Klauzius – issiqlik o‘z-o‘zidan sovuq jismdan issiq jismga o‘tmaydi; Plank – issiqlik to‘liq ishga aylanadigan jarayon yo‘q. Shu sababli ikkinchi tur abadiy dvigatel ham mumkin emas.
Faqat o‘qituvchi bilan: ikki xil haroratdagi (issiq va sovuq) suv idishlarini bir joyga qo‘yib, haroratlar tenglashishini kuzating va issiqlik o‘z-o‘zidan qaysi tomonga o‘tishini tushuntiring. Qaynoq suv ishlatmang.