ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 25-hafta

Har kuni ikki baravar oshadigan ish haqi

🎯 Missiya: «Yoshlar uchun ish: 1000 so‘m, har kuni 2 baravar, shartnoma shart emas» — taklif haqiqiy bo‘la oladimi?

Dushanba, 8-mart

MalikaBugun 8-mart, dam olish kuni. Ona va buvi bilan uyda bahorgi gul urug‘ini ekyapmiz 🌷 Hamma birga.
BuviUrug‘ni zich sepsang, ko‘chatlar yorug‘lik va suv talashadi, kuchsizi so‘nadi. Shuning uchun siyrak ekamiz.
MalikaBiologiyada shu — . Tur ichidagi kurash eng keskin, chunki bir tur individlarining ehtiyoji bir xil. Tur ichi, turlararo va noqulay abiotik sharoit bilan kurash — ning uch shakli.
Malikaning oyisiBuvi choynakni ham tozalayapti: ichidagi ohak qoplamini sirka bilan.
MalikaSirka — ning, ya’ni sirka kislota CH₃COOH ning suyultirilgan (3–9 %) eritmasi. Ohak bilan: 2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + H₂O + CO₂↑, shuning uchun pufakchalar chiqadi. Konsentrlangan kislota terini kuydiradi: faqat kattalar bilan.
AzizOpa, mahalla taxtasida varaq: «Bahorgi ish 14+ o‘quvchilarga! 1-kun 1000 so‘m, keyin har kuni avvalgisidan ikki baravar, 30 kunda 1 milliarddan ortiq! Shartnoma shart emas, naqd pul.» Faqat telefon raqami bor 😮
Fakt-chek klubiga yangi da’vo. Bugun bayram, ertaga maktabda boshlaymiz.
Kimyo (Organik kimyo)Biologiya

Qulf 1: 8-mart va sirka

Topshiriq: Sirka kislota karbonat bilan reaksiyada qaysi gaz ajraladi?

Seshanba

AnvarVaraqa hisobi: n-kuni 1000 · 2ⁿ⁻¹ so‘m. y = a · bᵗ: a — boshlang‘ich qiymat, b = 2 > 1 — .
Zarina30-kunda 1000 · 2²⁹ = 536 870 912 000 so‘m, jami 1000 · (2³⁰ − 1) = 1 073 741 823 000 so‘m.
Jasur: log₂ b = c ⇔ 2ᶜ = b; masalan log₂ 8 = 3, log₂ 1024 = 10. Jami 1 milliarddan oshishi: 1000 · (2ⁿ − 1) > 10⁹, 2ⁿ > 1 000 001, n > log₂ 1 000 001 ≈ 19,93, ya’ni n ≥ 20.
Malika y = log₂ x: aniqlanish sohasi (0; +∞), noli x = 1. Tengsizlikda logarifm ostidagi ifoda doim musbat; a > 1 bo‘lsa belgi saqlanadi.
AnvarMatematika to‘g‘ri, lekin modelning ishlash oralig‘i bor: tabiatda hech narsa cheksiz o‘smaydi. 30-kunda bir kunlik to‘lovning o‘zi taxminan 537 milliard so‘m.
Birinchi kalit: hisob to‘g‘ri, lekin bunday to‘lov hayotda mumkin emas: model o‘z chegarasidan chiqib ketgan.
Matematika

Qulf 2: Ikki barobar har kuni

Topshiriq: log₂ 1024 nechaga teng?

🔑 Kalit: 1000·(2ⁿ − 1) 20-kunda 1 milliarddan oshadi, lekin 30-kunda kunlik to‘lov ≈ 537 milliard so‘m: model chegarasidan chiqqan.

AnvarKlub ilova yasaydi: foydalanuvchi kun raqamini ga yozadi, Label natijani ko‘rsatadi. Edit’da Caption yo‘q: matn xossasida.
ZarinaMaxLength := 2 — kun raqami ko‘pi bilan ikki belgi. = True bo‘lsa foydalanuvchi matnni o‘zgartirolmaydi, ammo ilova Text ga yoza oladi: natija maydoni shunday.
JasurAmaliyotda «Belgilar sanagichi»: Label1.Caption := 'Belgilar: ' + IntToStr(Length(Edit1.Text)); Length bo‘sh joyni ham sanaydi. «Katta harflar»: UpperCase(Edit1.Text). OnChange hodisasida Label1.Caption := '' eski natijani o‘chiradi.
MalikaMatnlarni solishtirganda katta va kichik harf farqli: 'abc' = 'ABC' — false. := '*' parolni yulduzcha bilan ko‘rsatadi. Parolni dastur kodiga yozish xavfsiz emas: o‘quv ilovasiga haqiqiy parolingizni yozmang.
AnvarOldin daftarga kutilgan natijani yozamiz: 3-kun — 1000 · 2² = 4000 so‘m; 10-kun — 1000 · 2⁹ = 512 000 so‘m. Keyin sinaymiz.
Ilova hisobni tasdiqladi, ammo ish beruvchi haqiqatan to‘lashini hech qanday ilova tasdiqlamaydi.
Informatika

Qulf 3: To‘lov kalkulyatori

Topshiriq: 10-kuni to‘lov qancha?

Zarina — va o‘rtasida: xodim ish bajaradi, evaziga haq oladi. Manbalar: Konstitutsiya, Mehnat kodeksi (yangi matni 2022-yilda qabul qilingan, 2023-yil 30-apreldan kuchda) va boshqa qonunlar.
AnvarTamoyillar: mehnat erkinligi va majburiy mehnat taqiqi, kamsitish taqiqi, xavfsiz sharoit, adolatli haq, nizolarni sudda hal qilish imkoni.
JasurQoida bo‘yicha 16 yoshga to‘lgan shaxs bilan tuziladi; ota-onaning yozma roziligi bilan 15 yoshlini ham ishga olish mumkin; 14 yoshdan o‘quvchilar shunday rozilik bilan ta’limga zarar qilmaydigan yengil ishni bo‘sh vaqtda bajarishi mumkin.
MalikaVoyaga yetmaganlar og‘ir, zararli yoki xavfli ishga jalb qilinmaydi. Varaqa esa «shartnoma shart emas» deydi.
Ikkinchi kalit: varaqa 14+ ga «shartnomasiz» deydi, qonun esa shartnoma, ota-ona roziligi va yengil ishni nazarda tutadi.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 4: Shartnoma shartmi?

Topshiriq: Qoida bo‘yicha mehnat shartnomasi necha yoshdan tuziladi?

🔑 Kalit: Qoida bo‘yicha shartnoma 16 yoshdan; 15 yoshli — ota-ona yozma roziligi bilan; 14 yoshdan faqat yengil ish. «Shartnoma shart emas» — noto‘g‘ri.

Chorshanba

JasurThe flyer has no employer’s name and no address, only a phone number. A real job ad names the employer.
ZarinaTo apply you send a CV: a short, well-organized document. Sections: Personal details, Personal profile, Education, Work experience (latest first), Skills, Interests, References. One page only!
AnvarUse short phrases and action verbs: Organised school English club; Led a team of five; Helped at a spring clean-up. Ask a referee for permission first.
MalikaAdjective order: opinion – size – age – colour – material: a lovely small old brown wooden table. Use -ed for feelings and -ing for the cause: I am bored because the offer is boring.
ZarinaAnd comparison: good – better – the best; more creative – the most creative. Skills improve with practice!
Uchinchi kalit: haqiqiy ish e’lonida ish beruvchi nomi bo‘ladi va CV so‘raladi; varaqada faqat telefon.
Ingliz tili

Qulf 5: A CV, not a phone number

Topshiriq: Which phrase has the correct adjective order?

🔑 Kalit: Haqiqiy ish e’lonida ish beruvchi nomi bo‘ladi va CV so‘raladi; varaqada faqat telefon raqami bor.

JasurVaraqaning rus nusxasida: «Ого! Ни копейки налога, ни одного договора!» «Ого» — , o‘zgarmaydi, vergul yoki undov belgisi bilan ajratiladi.
ZarinaUndovlar uch guruh: his-tuyg‘u («ого, эх, фу, ура»), («извините, пожалуйста, всего доброго») va buyruq («эй, марш»). Tovushga taqlid: «гав, тик-так, бах», ulardan fe’l: «тикать».
AnvarInkor yuklamasi «не»: «Он пришёл» — «Он не пришёл». Ikkita «не» tasdiq beradi: «Она не могла не заметить ошибку» = «Она обязательно заметила ошибку». «Ни» inkorni kuchaytiradi: «ни капли», «ни копейки».
MalikaUmumlashtirish: «Чего только не было на ярмарке!» — hamma narsa bor edi. Imlo: fe’l bilan «не» alohida («не помню»); «нелёгкий» (= «трудный») qo‘shib yoziladi.
«Ни одного договора» — kuchli inkor, ammo dalil yo‘q.
Rus tili

Qulf 6: «Ни одного договора!»

Topshiriq: «Она не могла не заметить ошибку» nimani bildiradi?

AnvarJahon tarixi: Buyuk Britaniyada urushdan keyin leyboristlar hukumati ba’zi tarmoqlarni milliylashtirdi, 1948-yilda Milliy sog‘liqni saqlash xizmatini (NHS) tuzdi — misoli.
Malika1947-yilda Hindiston mustaqil bo‘ldi, keyin mustamlakalarning ko‘pi ham — . 1973-yilda Buyuk Britaniya Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyatiga qo‘shildi. Fransiyada 1958-yilda referendum bilan Beshinchi respublika konstitutsiyasi qabul qilindi; Jazoir mustaqilligi 1962-yilda tan olindi.
ZarinaO‘zbekiston tarixi: darslikka ko‘ra urushdan keyin ham respublikada yoqilg‘i, elektr va malakali kadr yetishmagan.
Jasur1946-yil 5-fevralda paxtachilikni tiklash va kengaytirish haqida qaror qabul qilindi; 1946-yil uchun paxta maydoni 779 000 gektar etib belgilandi. Bir ekinning ustunligi — tushunchasi shunday paydo bo‘ladi.
Anvar1947-yil dekabrda kartochka tizimi bekor qilindi, hunarmandlar larga birlashtirildi. 1956-yilgi qaror Mirzacho‘lni o‘zlashtirishni nazarda tutdi; 1961-yilda Mirzacho‘l posyolkasi Guliston shahri bo‘ldi.
Biz baholamaymiz: manba («darslikka ko‘ra»), sana va raqamni aytamiz. Varaqada esa manba yo‘q.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 7: Ikki iqtisod

Topshiriq: Kartochka tizimi qachon bekor qilingan?

Payshanba

ZarinaAdabiyotda Said Ahmad va «Qorako‘z majnun» hikoyasi. Darslikka ko‘ra yozuvchi 1920-yilda Toshkentda tug‘ilgan, 2007-yilda vafot etgan; birinchi to‘plami «Tortiq» 1940-yilda chiqqan.
AnvarHikoya 1999-yilda yozilgan. Darsda yangi so‘zlar: , , , . Mazmunini aytmaymiz: o‘zimiz o‘qiymiz va sinfda muhokama qilamiz.
MalikaDin tarixida bugun «dunyo dinlarida tinchlik g‘oyasi». Olimlar bu g‘oyalarni har bir an’ananing o‘z manbalariga tayanib bayon qiladi.
JasurYahudiy an’anasida «shalom» — salomlashuv va duoda; Xristian an’anasida Yangi Ahdning ayrim o‘rinlari yomonlikka yomonlik bilan javob qaytarmaslikka chaqiradi; Buddaviylikda birinchi qoida — jonzotga zarar yetkazmaslik (); Zardushtiylikda «Ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal»; Islomda «salom» — tinchlik.
Zarina1945-yilda BMT tuzildi; 21-sentyabr — Xalqaro tinchlik kuni. Mas’uliyat hammada: muloqot, hurmat, yolg‘on va nafratdan voz kechish, qonunga rioya.
Biz dinlarni solishtirmaymiz va e’tiqodni tekshirmaymiz: faqat darslik faktlari. «Yolg‘ondan voz kechish» esa klubimiz qoidasi ham 🙂
AdabiyotDunyo dinlari tarixi

Qulf 8: Kitob va tinchlik

Topshiriq: BMT qaysi yilda tuzilgan?

AnvarFizika: maydon kuchlanganligi — kuch xarakteristikasi, φ = W/q₀ — energetik xarakteristika. Nuqtaviy zaryaddan r masofada φ = kq/r; u skalyar, birligi 1 V = 1 J/C.
JasurZaryad ko‘chganda maydon ishi A = q(φ₁ − φ₂) = qU, bu yerda U — (kuchlanish). Masalan q = 2·10⁻⁶ C, U = 100 V: A = 2·10⁻⁴ J.
ZarinaBir jinsli maydonda E = U/d: U = 100 V, d = 0,02 m bo‘lsa, E = 5000 V/m. bo‘ylab ko‘chirishda ish nolga teng, kuch chiziqlari unga tik.
Aniq formula — aniq javob. Varaqaning raqamlarini ham shunday tekshirdik.
Fizika

Qulf 9: Potensial va kuchlanish

Topshiriq: q = 2·10⁻⁶ C va U = 100 V bo‘lsa, maydon ishi?

Juma

JasurGeografiya: Vest-Indiya — Karib dengizi va Meksika qo‘ltig‘i Atlantikaga tutashgan orollar. 1492-yildagi ekspeditsiyada bir yevropalik dengizchi Hindistonga yetdim deb o‘ylab, ularni «G‘arbiy Hindiston» deb atagan — nom saqlanib qolgan.
ZarinaUch arxipelag: (Kuba, Gispaniola — Gaiti va Dominikana, Yamayka, Puerto-Riko), va Bagam orollari. 13 mustaqil davlat, qolganlari qaram hududlar (Puerto-Riko — AQSH hududi).
AnvarOrollar Karib va Shimoliy Amerika plitalari chegarasida: zilzila va vulkan tez-tez; iqlim tropik, passatlar yumshatadi, bo‘ronlar xavfli. Iqtisodiyot: turizm, shakarqamish, nikel, boksit, neft qayta ishlash, bank ishi.
MalikaFarq katta: Bagam va Barbados nisbatan boy, Gaiti eng kambag‘al. Orolda yer cheklangan: cheksiz o‘sish yo‘q.
Cheklov hamma joyda bor: cheksiz ikki baravar o‘sish va’dasi ham chegaraga uriladi.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 10: Orollar va chegaralar

Topshiriq: Karib havzasi orollarida nechta mustaqil davlat bor?

MalikaKalitlar: 1) hisob to‘g‘ri, lekin 30-kunda kunlik to‘lov ≈ 537 milliard so‘m — model chegarasidan tashqari; 2) qonun: shartnoma, 14+ da ota-ona roziligi va yengil ish; 3) varaqada ish beruvchi nomi yo‘q, faqat telefon.
AnvarMatematika «1 milliarddan ortiq» deb to‘g‘ri hisoblaydi, ammo bu to‘lov haqiqiy ekaniga ishontirmaydi.
ZarinaHukm: ADASHTIRADI. Hisob to‘g‘ri, taklif ishonchsiz, «shartnoma shart emas» esa noto‘g‘ri.
JasurAziz, varaqani ota-onangga ko‘rsat va telefon raqamiga o‘zing qo‘ng‘iroq qilma. Ish kerak bo‘lsa — rasmiy e’londan, ota-ona roziligi bilan.
Rozimiz. Hisobotni yozamiz.
MatematikaDavlat va huquq asoslari

Qulf 11: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisob to‘g‘ri, taklif ishonchsiz — ADASHTIRADI

Da’vo: mahalla taxtasidagi varaqa 14+ o‘quvchilarga har kuni ikki baravar oshadigan haq va «shartnomasiz» ish va’da qiladi. Hukm: ADASHTIRADI. Hisob to‘g‘ri: 20-kunda jami 1 milliarddan oshadi, lekin 30-kunda bir kunlik haq ≈ 537 milliard so‘m — model chegarasidan tashqari. Qonunga ko‘ra qoida bo‘yicha shartnoma tuziladi, 14+ da ota-ona roziligi va yengil ish kerak. Ish beruvchi nomi yo‘q. Nima qilish kerak: rasmiy ish e’lonini izlang, ota-onangiz bilan maslahatlashing.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. 1000·(2ⁿ − 1) 20-kunda 1 milliarddan oshadi, lekin 30-kunda kunlik to‘lov ≈ 537 milliard so‘m: model chegarasidan chiqqan.
  2. Qoida bo‘yicha shartnoma 16 yoshdan; 15 yoshli — ota-ona yozma roziligi bilan; 14 yoshdan faqat yengil ish. «Shartnoma shart emas» — noto‘g‘ri.
  3. Haqiqiy ish e’lonida ish beruvchi nomi bo‘ladi va CV so‘raladi; varaqada faqat telefon raqami bor.

Yulduzli savollar

  1. 1000 · 2ⁿ⁻¹ bo‘yicha 5-kuni to‘lov qancha?

  2. Mehnat kodeksining yangi matni qachondan kuchda?

  3. O‘ylab ko‘r: to‘lov har kuni 2000 so‘mga oshsa, bu qanday model?

Hikoyadagi darslar