Nuqtaviy zaryad maydonining potensiali. Potensiallar farqi
Maydon kuchlanganligi uning kuch xarakteristikasi bo‘lsa, potensial – energetik xarakteristikasi: φ = W/q₀, bunda W – sinov zaryadi q₀ ning maydondagi potensial energiyasi. Vakuumdagi nuqtaviy q zaryaddan r masofada φ = kq/r (cheksizlikda φ = 0); potensial skalyar kattalik, ishorasi q ning ishorasi bilan bir xil, bir necha zaryad potensiallari algebraik qo‘shiladi. Birligi 1 V = 1 J/C. Zaryadni 1-nuqtadan 2-nuqtaga ko‘chirishda maydon ishi A = q(φ₁ – φ₂) = qU, bunda U = φ₁ – φ₂ – potensiallar farqi (kuchlanish). Bir jinsli maydonda E = U/d (birligi 1 V/m = 1 N/C). Potensiallari teng nuqtalar sirti – ekvipotensial sirt; nuqtaviy zaryadda bu zaryad atrofidagi sferalar. Kuch chiziqlari ekvipotensial sirtga doim perpendikulyar va potensial kamayish tomonga yo‘nalgan; ekvipotensial sirt bo‘ylab zaryad ko‘chirilsa, ish nolga teng.
Quruq ob-havoda eshik dastasidan uriladigan statik uchqun taxminan 1 mm li havo oralig‘ida hosil bo‘ladi. Havo taxminan 3·10⁶ V/m maydonda teshiladi, demak U = Ed = 3·10⁶·0,001 = 3000 V. Kuchlanish yuqori, lekin zaryad juda kichik bo‘lgani uchun xavfsiz.
Elektr muhandislari izolyatsiya qalinligini kuchlanishga qarab tanlaydi, avtomobil bo‘yash ustalari elektrostatik purkashda bo‘yoq zarrachalarini zaryadlaydi, fiziklar zarrachalarni tezlatgichlarda maydon bilan boshqaradi.
Maktab atlasidan relyef xaritasini toping: gorizontallar (bir xil balandlik chiziqlari) zich joylashgan joyda yonbag‘ir tik. Ekvipotensial chiziqlar ham xuddi shunday: ular zich bo‘lsa, maydon kuchli.
Faqat sinfda: A4 qog‘ozga musbat zaryadni belgilab, atrofiga uning ekvipotensial chiziqlarini (konsentrik aylanalar) va kuch chiziqlarini (radial) chizing. Elektr jihozlari ishlatilmaydi.