Yashash uchun kurash. Tabiiy tanlanish

Tabiiy tanlanish – yashash uchun kurashda foydali irsiy belgilari bor individlarning ko‘proq yashab nasl qoldirishi, boshqalarining kamroq nasl qoldirishi; evolutsiyaning asosiy yo‘naltiruvchi omili. Uning materiali – irsiy o‘zgaruvchanlik; tanlanadigan birlik – individ, o‘zgaradigan birlik – populatsiya genofondi. Stabillashtiruvchi tanlanish o‘rtacha belgili individlarni saqlaydi, chetlarini yo‘qotadi; muhit uzoq vaqt o‘zgarmasa ishlaydi. Misol: qattiq bo‘ron paytida o‘rtacha qanot uzunligidagi chumchuqlar ko‘proq tirik qolgan (X. Bampus kuzatuvi); «tirik qoldiqlar» latimeriya, gatteriya. Harakatlantiruvchi tanlanish muhit o‘zgarganda belgi o‘rtachasini bir tomonga siljitadi: Angliyada sanoat rivojlanishi bilan qayin odimchisi kapalagida (Biston betularia) to‘q rangli shakllar ko‘paygan, chunki daraxt po‘stlog‘i kuyindidan qorayib, och kapalaklarni qushlar osonroq topgan; ifloslanish kamayganidan keyin och shakl yana ko‘paygan. Boshqa misollar: bakteriyalarda antibiotikka, hasharotlarda pestitsidga chidamlilikning tarqalishi – shuning uchun antibiotikni faqat shifokor tayinlasa, to‘liq kurs ichish kerak; Darvin kuzatgan kuchli shamolli okean orollarida qanotsiz va qanoti reduksiyalangan hasharotlarning ko‘pligi ham shu tanlanishga misol. Dizruptiv (ajratuvchi) tanlanish o‘rtacha shaklni kamaytirib, ikki va undan ortiq chekka shaklni saqlaydi: masalan, ikki nuqtali tugmachaqo‘ng‘izning qizg‘ish shakli qishga chidamliroq, qoramtir shakli esa yozda ko‘proq nasl beradi, shuning uchun populatsiyada ikkala shakl saqlanadi. Jinsiy tanlanish juftlashish uchun muvaffaqiyatni oshiradigan belgilarni (tovus dumi, ko‘rinish, qo‘shiq) saqlaydi.