Hayot kelib chiqishi haqidagi qarashlar

Hayotning kelib chiqishi haqidagi savolga turli javoblar bor. Diniy va falsafiy qarashlarga ko‘ra, hayot ilohiy yaratilish natijasi; bu e’tiqod masalasi bo‘lib, tajriba bilan sinab bo‘lmaydi, shu sababli fan bu savolni baholamaydi va ularga hurmat bilan qaraydi. Fan esa tabiiy sabablarni tekshirib ko‘rish mumkin bo‘lgan taxminlar orqali o‘rganadi. Qadimda hayot o‘z-o‘zidan (chirigan go‘shtdan qurtlar, loydan sichqonlar) paydo bo‘ladi deb o‘ylashgan, hatto Aristotel ham shunday fikrda bo‘lgan. F. Redi (1668) go‘sht solingan idishlarning ba’zisini ochiq, ba’zisini doka bilan yopiq qoldirib, lichinkalar faqat pashsha qo‘ya olgan idishlardagina paydo bo‘lishini ko‘rsatdi. L. Paster (1860-yillar) uzun egri bo‘yinli kolbalarda qaynatilgan oziq suyuqlik toza qolishini isbotladi: hozirgi sharoitda hayot faqat hayotdan (biogenez). Bu kashfiyot oziq-ovqatni konservalash, pasterizatsiya va tibbiyotda sterilizatsiyaga asos bo‘ldi. Panspermiya gipotezasi (S. Arrenius, V. Vernadskiy va boshqalar) bo‘yicha hayot kosmosdan keltirilgan bo‘lishi mumkin; bu savolni faqat boshqa joyga ko‘chiradi, chunki hayot u yerda qanday paydo bo‘lgani aniqlanmaydi. Hozirgi ilmiy gipotezalarning asosi – kimyoviy (abiogen) evolutsiya: qadimgi Yerda sodda organik moddalar anorganik moddalardan hosil bo‘lib, murakkablashib hujayragacha rivojlangan. Bu gipotezaning bir qismi tajribada sinalgan, lekin hayotning aniq paydo bo‘lishi hali to‘liq aniqlanmagan ilmiy tadqiqot sohasi.