ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya

Biologiya fani. Hayot xossalari va darajalari

Darslar 1–2 · 2 ta dars · A. G‘afurov, A. Abdukarimov, J. Tolipova, O. Ishankulov, M. Umaraliyeva, I. Abdurahmonova. Biologiya, 10-sinf, 1-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2017
1

Biologiya – hayot haqidagi fan

Darslik: 4–6-betlar
MaqsadBiologiyaning o‘rganish obyekti, asosiy bo‘limlari va ilmiy tadqiqot metodlarini bilish hamda ularning amaliy ahamiyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
biologiya · biologybiokimyo · biochemistrybionika · bionicsmodellashtirish · modelling
Tushuntirish

Biologiya – hayot va uning qonuniyatlarini o‘rganuvchi fanlar majmuasi. Uning bo‘limlari o‘rganish obyekti bo‘yicha farqlanadi: botanika o‘simliklarni, zoologiya hayvonlarni, mikrobiologiya mikroorganizmlarni, mikologiya zamburug‘larni, ekologiya esa organizmlarning o‘zaro va muhit bilan aloqasini tadqiq qiladi. Boshqa fanlar bilan chegarada biofizika, biokimyo va bionika kabi sohalar vujudga kelgan: biokimyo organizmlarning kimyoviy tarkibi va ulardagi reaksiyalarni, bionika esa tirik tabiat «yechimlari»ni texnikada qo‘llashni o‘rganadi. Tadqiqotda kuzatish, taqqoslash, tarixiy, eksperimental va modellashtirish metodlaridan foydalaniladi. Zamonaviy biologiya tibbiyot, qishloq xo‘jaligi, ekologiya va biotexnologiya taraqqiyotining asosi bo‘lib, oziq-ovqat xavfsizligi, irsiy kasalliklar va tabiatni muhofaza qilish kabi muammolar yechimiga hissa qo‘shadi.

Bo‘limNimani o‘rganadi
Botanikao‘simliklar
Zoologiyahayvonlar
Mikrobiologiyamikroorganizmlar
Mikologiyazamburug‘lar
Ekologiyaorganizmlarning o‘zaro va muhit bilan munosabati
Biokimyokimyoviy tarkib va reaksiyalar
Bionikatirik tabiat yechimlari texnikada
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdosh «non polietilen xaltada tezroq qotadi» deydi. Biolog buni bahs bilan emas, tekshiruv bilan hal qiladi: ikkita bir xil bo‘lak non, faqat bitta farq (xalta yoki ochiq havo), va har kuni yozib boriladigan kuzatuv.

Kim ishlatadi

Oziq-ovqat sifat laboranti mahsulot saqlash muddatini shunday tekshiradi, agronom tajriba maydonida ikki usulni solishtiradi, ilmiy jurnalist esa yangi da’voning dalili bor-yo‘qligini so‘raydi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi safar biror «mo‘jiza» da’voni eshitsangiz, nimani o‘lchash va nimani bir xil qoldirish kerakligini yozib qo‘ying.

Namunalar
Dala sharoitida qush turlarining sonini sanab, ularning xatti-harakatini daftarga yozish – kuzatish metodiga misol; ikki o‘simlikning barg tuzilishini solishtirish esa taqqoslash metodiga misoldir.
Olim bir xil o‘simlik urug‘larini ikki guruhga bo‘lib, bir guruhga ko‘proq yorug‘lik beradi, ikkinchisiga bermaydi va o‘sishini o‘lchaydi: bu eksperimental metod. Qushlar qanotidagi mustahkamlik asosida yengil konstruksiya yaratish esa bionikaga misol.
Sinfda faoliyat

«Qaysi metod?» O‘quvchilar kartochkalardagi 8 ta qisqa tadqiqot tavsifini (masalan, kompyuterda populatsiya o‘sishini hisoblash, qazilma suyaklarni taqqoslash) beshta metodga ajratadi.

Mashq
1
Biologiyaning beshta tadqiqot metodini sanang.
2
Quyidagilarni fanlarga moslang: o‘simliklar; hayvonlar; zamburug‘lar; organizmlarning muhit bilan aloqasi.
3
Kompyuterda yangi epidemiyaning tarqalish ssenariylarini hisoblash qaysi metodga kiradi va nima uchun foydali?
4
Nima uchun bugungi biologiya faqat kuzatish bilan cheklana olmaydi? Dalillar keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFakt-chek klubi: birinchi da’voHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →