2-laboratoriya mashg‘uloti
Laboratoriya maqsadi – ikki turga kiruvchi o‘simliklarning tashqi tuzilishidagi belgilarni aniqlash va ularning bir yoki turli turga mansubligini ko‘rsatish. Jihozlar: har bir turdan 3–5 tadan gerbariy namunasi yoki o‘qituvchi tanlagan maktab hovlisidagi tirik o‘simliklar (masalan, oq terak va qora terak barglari), lupa, chizg‘ich, daftar. Xavfsizlik: noma’lum o‘simliklarni og‘izga olmang va ta’mini tatib ko‘rmang, ularni faqat o‘qituvchi ruxsati bilan teging, ish tugagach qo‘lni yuving. Ish tartibi: 1) namunalarni raqamlang; 2) har biri uchun ildiz (gerbariyda bo‘lsa), poya, barg (oddiy yoki murakkab, tomirlanishi, joylashishi, chetlari), gul va mevaning belgilarini yozing; 3) o‘lchanadigan belgilarni (barg uzunligi, eni, gullar soni) o‘lchab, har bir tur uchun o‘rtacha qiymatni hisoblang; 4) jadvalda ikki turni taqqoslang; 5) xulosa yozing. Xulosa: bir turning individlari ham o‘lchamlari bilan farq qiladi (o‘zgaruvchanlik), shuning uchun belgilar oralig‘i qaralib, boshqa mezonlar (genetik, fiziologik, ekologik) ham hisobga olinadi. Morfologik mezon nisbiy: qiyofadosh turlar tashqaridan bir xil, bir tur ichida esa farqlar bo‘lishi mumkin.
Sifat nazoratchisi quti ichidagi olmalarni tekshirganda bittasini emas, bir nechtasini o‘lchaydi va o‘rtacha oladi, chunki bitta olma tasodifan kichik yoki katta bo‘lishi mumkin. Morfologik mezonda ham shu qoida: bitta namuna emas, ko‘p namunalar solishtiriladi.
Sifat nazoratchisi mahsulot o‘lchamini baholaydi, botanik gerbariy namunalarini solishtiradi, baliqchilik olimi baliq uzunligini o‘lchaydi.
Bir xil meva yoki sabzavot uyumiga qarab, o‘rtachaga eng yaqin deb o‘ylagan bittasini tanlang va qanday tanlaganingizni tushuntiring.
| Tur | 5 ta bargning uzunligi, sm | O‘rtacha |
|---|---|---|
| A | 6, 8, 7, 9, 10 | 8 |
| B | 12, 14, 13, 15, 11 | 13 |
«Ishlar tartibi»: guruhlar o‘lchovlar jadvalini tuzadi va bir-birining hisoblarini tekshiradi; kim xatoni topsa, ball oladi.