Moslanishlar. 4-laboratoriya

Moslanish deb organizm qanday tuzilgani, a’zolari qanday ishlashi va o‘zini qanday tutishi uning yashash sharoitiga muvofiq kelishiga aytiladi; u yashovchanlikni, raqobat qobiliyatini va nasl qoldirishni ta’minlaydi. Moslanishlar tabiiy tanlanish natijasi: tasodifiy irsiy o‘zgarishlardan muhitga mosi saqlanib, avlodlar davomida to‘planadi. Morfologik moslanishlar tana shakli va rangiga oid: qush tanasining uchishga, baliq tanasining suzishga mosligi; himoya rangi (cho‘l kaltakesagi qum rangida, qishda oqarish – tovushqon, kuropatka); maskirovka (chupchik hasharot novdaga, kallima kapalagi bargga o‘xshaydi); ogohlantiruvchi rang – yorqin, himoyalangan hayvonlarda (ari, tugmachaqo‘ng‘iz) yirtqichni ogohlantiradi; mimikriya – himoyasiz turning himoyalangan turga o‘xshashi (ba’zi pashshalar ariga o‘xshash). Fiziologik moslanishlar – modda almashinuvi va funksiyalarga oid: tuyaning suvni tejashi, qishki uyqu, o‘simliklarda sho‘rlanishga chidamlilik. Xulq-atvor moslanishlari: qushlarning ko‘chishi, hayvonlarning zaxira yig‘ishi, o‘lik ko‘rinishini olish. Hech bir moslanish mutlaq emas, ular nisbiy: faqat o‘sha muhitda foydali; muhit o‘zgarsa foyda yo‘qolishi mumkin (qish kelmay qolsa oq tovushqon xavfda), ba’zan yirtqichlar ham moslashadi; shuningdek, mimikriya ham yirtqich o‘rganib ketsa samarasiz. Bu nisbiylik moslanishlar tanlanish natijasi ekanini ko‘rsatadi, maqsadli yaratilganini emas.