Yashash uchun kurash. Tabiiy tanlanish

Ch. Darvin «yashash uchun kurash» deganda faqat jangni emas, kengroq narsani tushungan: tirik mavjudotlarning o‘zaro va jonsiz tabiat sharoitlari bilan barcha munosabatlari hamda avlod qoldirishdagi muvaffaqiyati. Sababi – organizmlar ko‘p nasl beradi, lekin oziq, joy, yorug‘lik cheklangan, shuning uchun ko‘pchilik avlod voyaga yetmasdan nobud bo‘ladi. Uch shakli bor. Tur ichidagi kurash eng shiddatli, chunki bir tur individlarining ehtiyojlari bir xil: uya joyi, oziq, juft uchun raqobat; o‘simliklarda zich ekilgan ko‘chatlar yorug‘lik va suv uchun raqobatlashadi. Turlararo kurash – raqobat (masalan, ikki o‘txo‘r bir yaylov uchun), yirtqich–o‘lja va parazit–xo‘jayin munosabatlari; boshqa turlar bilan oziq har xil bo‘lgani uchun bu kurash ko‘pincha kamroq shiddatli. Noqulay abiotik sharoitga qarshi kurash – sovuq, issiq, qurg‘oqchilik, sho‘rlanishga moslanish: kuzda bir yillik o‘simliklar urug‘ qoldirib qurib qoladi, qushlar ko‘chib ketadi, ba’zi sutemizuvchilar qishki uyquga yotadi. Kurashda ustunlik moslashgan individlarga tegadi. Inson bu munosabatlarni hisobga oladi: ko‘chatlarni zich ekmaydi, begona o‘tlardan tozalaydi, zararkunandalarga qarshi tabiiy dushmanlarni (entomofaglar, hasharotxo‘r qushlar) jalb qiladi (biologik kurash), asalarilar bilan changlatishni ko‘paytiradi. Yirtqichlar ham sog‘lom ekotizim uchun zarur – ular kasal va zaif individlarni kamaytirib, o‘lja soni boshqariladi.