ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 26-hafta

Eski radiodan bepul energiya?

🎯 Missiya: «Eski radiodagi 1000 mkF kondensator telefonni bir kunga zaryadlaydi» — video rostmi?

Dushanba

AzizNavro‘zdan oldin bir video tarqalyapti: «Hoy, do‘stlarim! Eski radiongiz ichidagi sirni hamma sizdan yashiradi! 1000 mkF kondensatorni 12 V gacha zaryadlab, telefonni bir kunga zaryadlang — bepul!» 🔋
MalikaNavro‘z haftasi, yangi da’vo. Avval uslubi: «Hoy, do‘stlarim!» — (murojaat) va «hoy» bilan kuchaytirilgan.
ZarinaRasmiy uslubda undalma rasmiy tus beradi: «Hurmatli ota-onalar, sizni yig‘ilishga taklif etamiz». Suhbat va publitsistik uslubda esa his-tuyg‘u bildiradi: «Ey ona tabiat, seni asraymiz».
AnvarGap boshidagi undalma vergul yoki undov belgisi bilan ajratiladi. Murojaat his-tuyg‘uni oshiradi, lekin mazmunni o‘zgartirmaydi: o‘lchov, hisob va manba bo‘lmasa, bu dalil emas.
Birinchi kalit: video do‘stona murojaat bilan ishontiradi, o‘lchov va manba keltirmaydi.
Ona tili

Qulf 1: «Hoy, do‘stlarim!»

Topshiriq: Gap boshidagi undalmadan keyin nima qo‘yiladi?

🔑 Kalit: Video «Hoy, do‘stlarim!» deb his-tuyg‘u bilan ishontiradi; o‘lchov va manba yo‘q.

JasurNavro‘z musobaqasining matematika topshirig‘i: x² + 4 = 0. Haqiqiy yechim yo‘q, chunki har bir haqiqiy sonning kvadrati manfiy emas.
ZarinaShuning uchun i kiritiladi, i² = −1. a + bi — : a — haqiqiy, b — mavhum qism. Demak x = ±2i.
AnvarAmallar: qo‘shishda qismlar alohida; ko‘paytirishda qavs ochiladi va i² = −1 qo‘yiladi: (2 + 3i)(1 − i) = 2 − 2i + 3i + 3 = 5 + i. z̄ = a − bi, z · z̄ = a² + b²: (3 + 4i)(3 − 4i) = 25.
MalikaTekislikda z = a + bi — (a; b) nuqta. Uning i r = √(a² + b²), i φ burchak: z = r(cos φ + i sin φ) — , z = r·e^(iφ) — . Masalan 1 + i: r = √2, φ = π/4.
Eslatma: kompleks sonlarni «<» yoki «>» bilan solishtirib bo‘lmaydi. Energiyalar esa haqiqiy son: ularni solishtirish mumkin. Buni videoga qo‘llaymiz.
Matematika

Qulf 2: i² = −1

Topshiriq: (2 + 3i)(1 − i) nimaga teng?

Seshanba

AnvarBir jinsli maydonda zaryadni d masofaga ko‘chirishda ish A = qEd = qU, bu yerda U — kuchlanish. Ish yo‘lning shakliga emas, boshlang‘ich va oxirgi nuqtaga bog‘liq: maydon va kuch .
ZarinaZaryad U kuchlanishda tinch holatdan tezlansa, qU = mυ²/2. Atom fizikasida energiya da: 1 eV = 1,6·10⁻¹⁹ J.
JasurZaryadlash uchun ish kerak: bu ish ga aylanadi. C = q/U, W = CU²/2.
Malika — dielektrik bilan ajratilgan ikki o‘tkazgich. Videodagi C = 1000 mkF = 10⁻³ F, U = 12 V: W = 10⁻³ · 144 / 2 = 0,072 J.
AnvarZaryadlangan kondensator deyarli bir zumda razryadlanishi mumkin: unga hech qachon tegmaymiz.
Ikkinchi kalit: videodagi kondensatorning energiyasi atigi 0,072 J.
Fizika

Qulf 3: Maydon ishi va kondensator

Topshiriq: C = 10⁻³ F va U = 12 V bo‘lsa, W = CU²/2 nechaga teng?

🔑 Kalit: Videodagi kondensatorda W = CU²/2 = 10⁻³·144/2 = 0,072 J energiya bor.

ZarinaKlub ilovasi: Edit1 — sig‘im, Edit2 — kuchlanish. Editdagi son aslida matn, shuning uchun hisoblashdan oldin o‘giramiz: — matndan haqiqiy songa, FloatToStr — songa-matnga.
AnvarOraliq natijalar o‘zgaruvchilarda: bo‘limida e’lon qilinadi, masalan var C, U, W: Real; Bu lar faqat shu protseduraning ichida ishlaydi. W := C * U * U / 2;
JasurHarf yozilsa yoki ajratgich noto‘g‘ri bo‘lsa (vergul o‘rniga nuqta), StrToFloat xato beradi. Label’da foydalanuvchiga qanday yozishni tushuntiramiz. Kamida bitta noto‘g‘ri kiritish bilan ham sinaymiz.
MalikaNazorat ishidagidek : o‘zgaruvchilar qiymatini jadvalga yozamiz. C = 0,001, U = 12: W = 0,072. Telefon batareyasi 3,7 V va 3000 mAh: zaryadi 3 · 3600 = 10 800 C, energiyasi 10 800 · 3,7 = 39 960 J.
Anvar39 960 : 0,072 = 555 000. Batareya kondensatordan 555 000 marta ko‘p energiya saqlaydi.
Uchinchi kalit: video va’da qilgan energiya telefon batareyasidan yarim million marta kam.
Informatika

Qulf 4: Energiya kalkulyatori

Topshiriq: Telefon batareyasi kondensatordan necha marta ko‘p energiya saqlaydi?

🔑 Kalit: Telefon batareyasi ≈ 39 960 J, kondensator 0,072 J: farq 555 000 marta.

Chorshanba

ZarinaIn our club profile we write about success. Synonyms have a similar meaning: smart – clever – intelligent. Antonyms are opposites: strong – weak.
AnvarBut synonyms differ in style: intelligent is more formal, brainy is informal. Choose the word that fits the meaning and the style.
JasurA personal profile is three to five sentences. Support adjectives with facts: I am organised: I keep a weekly planner.
MalikaOur fact-check version: We are careful: we calculate before we judge. To me, success means getting a true answer because trust matters.
ZarinaAnd remember: success is the result of steady work, readiness to learn and learning from mistakes, not only of luck.
Ingliz tili

Qulf 5: Success and synonyms

Topshiriq: Which word is more formal?

MalikaBobomning ustaxonasida bahorgi tozalash. Kimyoda — R–O–R′: kislorod ikki radikalni bog‘laydi. Dimetil efir CH₃–O–CH₃, dietil efir C₂H₅–O–C₂H₅.
ZarinaTizimli nomda katta radikal — alkan, kichigi — : metoksietan CH₃–O–C₂H₅. C₃H₈O ning izomerlari: propanol-1, propanol-2 va metiletil efir — .
JasurOlinishi: spirtning H₂SO₄ bilan 140 °C dan past: 2C₂H₅OH → C₂H₅–O–C₂H₅ + H₂O (faqat o‘qituvchi bilan).
MalikaEfirlar inert: oddiy sharoitda ishqor, suyultirilgan kislota va natriy bilan reaksiyaga kirishmaydi — spirtdan farqi. Shuning uchun erituvchi. Vodorod bog‘i yo‘q, spirtdan past haroratda qaynaydi.
ZarinaXavfsizlik: dietil efir juda yonuvchan, bug‘i havo bilan portlovchi aralashma hosil qiladi; ilgari og‘riqsizlantirishda ishlatilgan. Ustaxonada bunday modda yo‘q.
Ustaxonada eski radio kondensatorlari bor, xolos. Ularga tegmaymiz.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 6: Ustaxonada

Topshiriq: Dimetil efirning formulasi qaysi?

🔑 Kalit: Zaryadlangan kondensator bir zumda razryadlanishi mumkin: unga tegmaslik kerak. Video buni aytmaydi.

Payshanba

ZarinaMehnat shartnomasi davomi: u yozma, ikki nusxada tuziladi — biri da, biri ish beruvchida.
AnvarUnda tomonlar, ish joyi, yoki kasb, boshlanish sanasi, haq, ish vaqti va sharoitlar ko‘rsatiladi.
JasurShartnoma yoki bo‘ladi; muddatli — ishning xususiyati yoki kelishuv bilan, muddat tugagach tugaydi. uch oydan oshmaydi va 18 yoshga to‘lmaganlarga belgilanmaydi.
MalikaAsossiz ishga olmaslik va jins, millat, din, kelib chiqish, ijtimoiy mavqe bo‘yicha kamsitish taqiqlanadi: faqat ish talab qiladigan malaka e’tiborga olinadi. Yozma shartnomasiz ishlatish — qonun buzilishi.
Yozma hujjatni tekshirish mumkin. Video esa faqat og‘zaki va’da.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 7: Yozma shartnoma

Topshiriq: Sinov muddati ko‘pi bilan qancha bo‘lishi mumkin?

AnvarJahon tarixi: 1945-yilda mag‘lub Germaniya to‘rt zonaga bo‘lindi, Berlin to‘rt sektorga. 1949-yil 23-mayda G‘arbiy zonalarda GFR, 7-oktyabrda Sovet zonasida GDR tuzildi.
MalikaGFRda 1950–60-yillarda tez tiklanish — . Darslik sabablarini aytadi: Marshall yordami va ijtimoiy bozor iqtisodi. «Mo‘jiza» qo‘shtirnoqda: sehr emas, sababi bor.
Zarina1961-yil 13-avgustda qurildi, 1989-yil 9-noyabrda ochildi, 1990-yil 3-oktyabrda Germaniya birlashdi. Italiyada 1946-yil 2-iyunda referendum bilan respublika tanlandi, 1948-yil 1-yanvarda konstitutsiya kuchga kirdi; 1957-yilda .
JasurO‘zbekiston tarixi: darslikka ko‘ra 1950-yillarda qatag‘on qilingan ba’zi ziyolilar keyinroq orqali rasman aybsiz deb tan olingan.
AnvarDarslikdagi atama: — bir rahbarni me’yoridan ortiq ulug‘lash.
Biz baholamaymiz: darslik sanalari va so‘zlarini keltiramiz. Qo‘shtirnoqdagi so‘z ostida ham, videodagi «bepul» ostida ham sabab turadi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 8: Qo‘shtirnoqdagi so‘z

Topshiriq: Berlin devori qachon qurilgan?

Juma

ZarinaAdabiyotda Said Ahmadning «Qorako‘z majnun» hikoyasi tahlili. Darslikka ko‘ra u yozuvchining mustaqillik yillaridagi eng yaxshi hikoyalaridan, syujeti murakkab emas. Mazmunini aytmaymiz.
AnvarTahlil tushunchalari: , — asar boshidagi qisqa iqtibos, g‘oyaga ishora; ; «ona va farzand» munosabati.
JasurRus tilida Pushkin (1799–1837) lirikasi: shoir va she’riyat mavzusi. 1836-yilda yozilgan «Я памятник себе воздвиг нерукотворный…» shu mavzuga bag‘ishlangan; 1829-yilgi «Я вас любил» boshqa mavzuda. Mazmunini aytmaymiz.
MalikaTantanavor uslubni lar qo‘llab-quvvatlaydi: «пиит» (shoir), «доколь» (qachongacha), «сущий» (mavjud), «венец» (mukofot), «приемли» (qabul qil). — she’rdagi «men».
Uslub ta’sir qiladi, videoda esa bu ta’sir dalil o‘rnini bosmoqchi.
AdabiyotRus tili

Qulf 9: Epigraf va arxaizm

Topshiriq: «доколь» so‘zi nimani bildiradi?

Shanba

BuviShanba — Navro‘zga tayyorgarlik: sumalak uchun bug‘doy ko‘kartiramiz, bozordan choy va ziravor olamiz 🌾
MalikaBiologiyada — tuzilish, funksiya va xulq-atvorning muhitga mosligi, tabiiy tanlanish natijasi. Hamma moslanish nisbiy: oq quyon qor yog‘masa xavf ostida.
Anvar — foydali irsiy belgili individlar ko‘proq omon qolishi. : o‘rtacha belgi saqlanadi (qattiq bo‘rondan keyin o‘rtacha qanotli chumchuqlar ko‘p omon qolgan). : muhit o‘zgarsa belgi siljiydi (qurumdan to‘q kapalaklar ko‘paygan). : ikki chekka shakl saqlanadi.
ZarinaBakteriyalarning antibiotiklarga chidamliligi ham tanlanish natijasi. Shuning uchun antibiotikni faqat shifokor buyurganidek, kursni oxirigacha ichamiz.
JasurGeografiya: bozor choy va ziravorlarining bir qismi Sharqiy Afrikadan. Afrikada 54 mustaqil davlat, maydoni taxminan 30 mln km², 5 subregion: Shimoliy, G‘arbiy, Markaziy, Sharqiy, Janubiy.
MalikaShimolda ko‘pchilik arab tilida gapiradi, muhim; G‘arbda aholisi eng ko‘p davlat — Nigeriya; Markazda mis, kobalt, olmos. Muammolar: qashshoqlik, ga qaramlik, .
Navro‘z dasturxoni uchun xarid ro‘yxatini tuzdik.
BiologiyaGeografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 10: Navro‘z oldidan

Topshiriq: Afrikada nechta mustaqil davlat bor?

Yakshanba, Navro‘z

MalikaNavro‘z muborak! Sumalak qozoni yonida hukmni tayyorladik 🌷 Kalitlar: 1) W = CU²/2 = 0,072 J; 2) telefon batareyasi ≈ 39 960 J — 555 000 marta ko‘p; 3) videoda manba va o‘lchov yo‘q, faqat «Hoy, do‘stlarim!» bosimi.
AnvarHukm: NOTO‘G‘RI. Xavfsizlik: zaryadlangan kondensator deyarli bir zumda razryadlanishi mumkin, unga tegmaymiz.
ZarinaEski radioni buzmaymiz. Zaryadlovchi kerak bo‘lsa, kattalar bilan do‘kondan olamiz.
JasurErtadan bayram ta’tili, 22–28 mart. Hammaga yaxshi dam olish!
Rozimiz. Hisobotni yozamiz va dasturxonga o‘tiramiz.
FizikaMatematika

Qulf 11: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Kondensatorda 0,072 J, batareyada 39 960 J — NOTO‘G‘RI

Da’vo: eski radiodagi 1000 mkF kondensator 12 V da telefonni bir kunga zaryadlaydi. Hukm: NOTO‘G‘RI. Kondensator energiyasi W = CU²/2 = 0,072 J, telefon batareyasida esa taxminan 39 960 J bor — 555 000 marta ko‘p. Videoda o‘lchov va manba yo‘q, u do‘stona murojaat bilan ishontiradi. Zaryadlangan kondensator xavfli ham. Nima qilish kerak: radioni buzmang, hisoblab ko‘ring.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Video «Hoy, do‘stlarim!» deb his-tuyg‘u bilan ishontiradi; o‘lchov va manba yo‘q.
  2. Videodagi kondensatorda W = CU²/2 = 10⁻³·144/2 = 0,072 J energiya bor.
  3. Telefon batareyasi ≈ 39 960 J, kondensator 0,072 J: farq 555 000 marta.
  4. Zaryadlangan kondensator bir zumda razryadlanishi mumkin: unga tegmaslik kerak. Video buni aytmaydi.

Yulduzli savollar

  1. C = 1000 mkF va U = 12 V bo‘lsa, kondensator energiyasi?

  2. (3 + 4i)(3 − 4i) nimaga teng?

  3. O‘ylab ko‘r: C = 1 F, U = 12 V bo‘lsa, W qancha va telefonga yetadimi?

Hikoyadagi darslar