Tur va populatsiya

Tur – o‘xshash tuzilish, fiziologiya, xulq va irsiyatga ega, o‘zaro erkin chatishib unumli nasl beradigan, muayyan sharoitga moslashgan va o‘z arealiga ega bo‘lgan populatsiyalar yig‘indisi. «Tur» atamasini fanga ingliz botanigi Dj. Rey kiritgan; K. Linney uni o‘zgarmas deb bilgan, Ch. Darvin esa turlar paydo bo‘ladi, o‘zgaradi va yo‘qolishini ko‘rsatgan. Turni aniqlash uchun mezonlar majmuasi ishlatiladi. Morfologik mezon – tashqi va ichki tuzilish o‘xshashligi; ammo jinsiy dimorfizm (bir turda erkak va urg‘ochi farqi) va qiyofadosh turlar (tashqaridan deyarli bir xil, lekin chatishmaydigan turlar) uni cheklaydi. Fiziologik mezon – hayotiy jarayonlar va ko‘payishning o‘xshashligi: boshqa tur bilan chatishmaydi yoki nasli bepusht (ot × eshak = xachir, bepusht), lekin ba’zi turlar (it va bo‘ri, terak va tol turlari) nasl beradi. Biokimyoviy mezon – DNK, RNK va oqsillar tarkibi. Geografik mezon – areal, ammo turlar areali ustma-ust tushishi mumkin. Ekologik mezon – muhit sharoiti va ekologik o‘rin. Genetik mezon – kariotip: xromosomalar soni va tuzilishi (qora kalamushning ikki qiyofadosh turida 38 va 42 ta); ammo karam va turpda ikkalasida 18 tadan. Etologik mezon – xulq-atvor (qo‘shiq, juftlashish xulqi). Hech bir mezon yolg‘iz yetarli emas, shuning uchun hammasi birga qo‘llanadi.