Antropologiya: odamning kelib chiqishiga dalillar

Antropologiya – odamning biologik va ijtimoiy mavjudot sifatida kelib chiqishi va rivojlanishini o‘rganuvchi fan; u molekular biologiya, sitologiya, anatomiya, fiziologiya, embriologiya, paleontologiya va arxeologiya ma’lumotlariga tayanadi. Sistematikada odam: xordalilar tipi, sutemizuvchilar sinfi, primatlar turkumi, gominidlar (Hominidae – odam va odamsimon maymunlar) oilasi, Homo avlodi, Homo sapiens turi. Qarindoshlik dalillari. Embriologik: odam embrionida ham barcha xordalilardagidek xorda, nerv nayi va jabra yoriqlari hosil bo‘ladi; keyinchalik ular o‘zgaradi. Anatomik: odamda boshqa sutemizuvchilardagi kabi 7 ta bo‘yin umurtqasi, diafragma, 4 kamerali yurak, sut va ter bezlari, o‘rta quloqda 3 ta eshitish suyakchasi bor. Rudimentlar – ajdodlarda katta vazifa bajargan, odamda kichrayib qolgan organlar: dum umurtqalari (dum suyagi), quloq suprasi muskullari, uchinchi qovoq izi. Ko‘richakning chuvalchangsimon o‘simtasi ham ancha kichrayganini yodda tuting: u immun to‘qimaga ega, shuning uchun «foydasiz» demaslik kerak. Atavizm – ajdodlarga xos belgining ayrim individlarda qayta paydo bo‘lishi (masalan, juda zich tuklanish yoki dum o‘simtasi); ular kamdan-kam uchraydi. Genetik: odam va shimpanze DNK ketma-ketliklari taqqoslanadigan qismlarda taxminan 98–99 foiz bir xil; odam kariotipi 46 ta xromosomadan, shimpanze, gorilla va orangutanniki 48 tadan iborat. Odamning 2-xromosomasi ikki ajdod xromosomasining qo‘shilishidan hosil bo‘lgan: unda qo‘shilish izi (ikkinchi, keraksiz sentromera va telomera qoldiqlari) saqlangan. Odamning ikki oyoqda yurishi bilan bog‘liq belgilar: umurtqa pog‘onasining S-simon egilmalari, tovon gumbazi, kengaygan chanoq, bosh bilan umurtqa pog‘onasining pastdan birikishi.