Sintetik nazariya. Tur hosil bo‘lishi

Evolutsiyaning sintetik nazariyasi XX asrda klassik darvinizm bilan genetika, populatsiya genetikasi, ekologiya va sistematika ma’lumotlarining birlashishidan shakllandi (S. Chetverikov, R. Fisher, S. Rayt, J. Xoldeyn, F. Dobjanskiy, J. Xaksli, E. Mayr, I. Shmalgauzen kabi olimlar hissa qo‘shgan). Asosiy qoidalar: 1) evolutsiyaning elementar birligi – populatsiya, individ emas; 2) elementar evolutsion hodisa – populatsiya genofondining o‘zgarishi (allellar chastotasi o‘zgarishi); 3) evolutsion material – mutatsion va kombinativ o‘zgaruvchanlik; 4) omillar – mutatsiyalar, gen oqimi (migratsiya), genlar dreyfi, populatsiya to‘lqinlari, alohidalanish va tabiiy tanlanish; 5) yagona yo‘naltiruvchi omil – tabiiy tanlanish; qolgan omillar tasodifiy; 6) evolutsiya odatda asta-sekin boradi (ba’zan, masalan poliploidiyada, yangi tur bir necha avlodda paydo bo‘ladi); 7) tur – populatsiyalar va kenja turlardan iborat tizim; 8) evolutsiya divergent xarakterga ega: bir turdan bir nechta tur kelib chiqadi; 9) mikroevolutsiya – tur doirasidagi o‘zgarishlar (yangi populatsiya, kenja tur, tur hosil bo‘lishi), bevosita kuzatiladi; makroevolutsiya – turdan yuqori taksonlar (avlod, oila, turkum, sinf) paydo bo‘lishi, million yillar davom etadi, bilvosita dalillar (qazilmalar, taqqoslash) bilan o‘rganiladi; makroevolutsiya – mikroevolutsiyaning davomi, omillari bir xil. Hozirgi evolutsion biologiya bu nazariyani molekular genetika, genomika va evolutsion rivojlanish biologiyasi (evo-devo) bilan boyitmoqda.