Transgen o‘simlik va hayvonlar. Gibridoma

Odatdagi seleksiyada o‘simlikka xohlanmagan genlar ham o‘tadi, gen muhandisligi esa bitta kerakli genni kiritishga imkon beradi. Tabiiy vektor – tuproq bakteriyasi Agrobacterium tumefaciens ning Ti-plazmidasi: u ikki pallali o‘simlikka kirib, o‘z T-DNK bo‘lagini o‘simlik xromosomasiga qo‘shadi va o‘simta (shish) hosil qiladi. Olimlar T-DNKdan shish chaqiruvchi genlarni olib tashlab, o‘rniga kerakli genni joylaydilar – vektor konstruksiya hosil bo‘ladi (kichikroq plazmida, masalan pBR322 ga ko‘chiriladi). Bunday vektorli zararsiz agrobakteriya o‘simlik hujayralarini transformatsiya qiladi. Boshqa usullar: gen o‘qlari (hujayraga gen bilan qoplangan mayda zarrachalarni otish) va kuchli elektr maydoni. Transformatsiya qilingan hujayralar oziq muhitda o‘sib kallus (bir xil hujayralar to‘plami) hosil qiladi, o‘simlik gormonlari ta’sirida kallusdan butun o‘simlik rivojlanadi; uning har bir hujayrasida yot gen bor va jinsiy ko‘payganda nasldan naslga beriladi. Misollar: hasharotlarga chidamli Bt-g‘o‘za va makkajo‘xori (Bacillus thuringiensis oqsil geni), gerbitsidga chidamli soya, A vitaminiga boy «oltin guruch». Transgen o‘simliklar hosilni oshirishi va pestitsidlarni kamaytirishi mumkin; shu bilan birga ular xavfsizligi tekshiriladi, atrof-muhitga ta’siri o‘rganiladi va ko‘p mamlakatlarda mahsulotlar belgilanib, qonun bilan nazorat qilinadi.