Biologiya fani. Hayot xossalari va darajalari
Javoblar ota-onalar va o‘qituvchilar uchun.
1
Beshta tadqiqot metodining har biriga o‘zingiz o‘ylagan bittadan biologik misol keltiring.
Masalan: kuzatish – ari uyasidagi ishlarni yozib borish; taqqoslash – ot va tuya skeletini solishtirish; tarixiy – qazilma izlarni davrlar bo‘yicha tartiblash; eksperiment – turli o‘g‘itlarda o‘sishni o‘lchash; modellashtirish – baliq populatsiyasi sonini kompyuterda hisoblash.
2
Tiriklikning ettita xossasini yozib, har biriga jonsiz tabiatdan farq (yoki o‘xshashlik) ni qisqa izohlang.
Masalan: kimyoviy tarkib – jonsizda ham C, O, H bor, lekin biopolimerlar yo‘q; ko‘payish – faqat tirikda irsiy axborot orqali; gomeostaz – jonsizda yo‘q; moddalar almashinuvi – jonsizda tartibli emas; o‘sish – kristall o‘sadi, lekin ichkaridan emas, tashqaridan qo‘shilish hisobiga; ta’sirlanish – jonsizda javob reaksiyasi yo‘q; hujayraviy tuzilish – faqat tirikda.
3
Maktab hovlisidagi daraxt misolida hayotning molekula darajasidan biosfera darajasigacha har bir darajaga bittadan misol keltiring.
Masalan: xlorofill molekulasi; barg hujayrasi; barg to‘qimasi; barg organi; daraxtning o‘zi (organizm); shu turdagi daraxtlar populatsiyasi; hovli yoki bog‘ ekosistemasi; Yer biosferasi.
4
Nima uchun hayotni bir vaqtda bir necha tuzilish darajasida o‘rganish kerak? 3–4 gapda izohlang.
Har bir darajaning o‘z qonuniyatlari bor: molekulada reaksiyalar, hujayrada bo‘linish, populatsiyada son o‘zgarishi. Bitta darajani ikkinchisiz tushunib bo‘lmaydi: masalan, genning o‘zgarishi (molekula) belgini (organizm) va populatsiya tarkibini o‘zgartiradi.