ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Sodda va qo‘shma gaplar

Darslar 7–8 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
8

Qo‘shma gap qismlari va ularni bog‘lovchi vositalar

Darslik: 19–20-betlar
MaqsadQo‘shma gap qismlarini va ularni bog‘lovchi vositalarni aniqlash.
Yangi so‘zlar
qo‘shma gap qismi · part of a composite sentenceteng bog‘lovchi · coordinating conjunctionergashtiruvchi bog‘lovchi · subordinating conjunctionbog‘lovchi vosita · linking means
Tushuntirish

Qo‘shma gapni tashkil etgan sodda gaplar uning qismlari deyiladi, qismlarni bog‘laydigan vositalar esa bog‘lovchi vositalar hisoblanadi. Birinchi guruh – bog‘lovchilar: teng bog‘lovchilar (va, hamda, ammo, lekin, biroq, yo, yo... yo, dam... dam) va ergashtiruvchi bog‘lovchilar (agar, chunki, toki, basharti, mabodo). Ikkinchi guruh – bog‘lovchi vazifasidagi vositalar: bo‘lsa, esa, deb so‘zlari; -u (-yu), -da, -ki yuklamalari; nisbiy so‘zlar; shuning uchun, shu sababli, shu tufayli kabi ko‘makchili qurilmalar; shart mayli qo‘shimchasi (-sa). Uchinchi vosita – ohang: bog‘lovchi bo‘lmasa, qismlar faqat ohang yordamida birikadi. Bog‘lovchilar qismlarni bog‘lash bilan birga ular orasidagi ma’no munosabatini ham (zidlik, sabab, shart kabi) ko‘rsatadi.

vaammoagarchunkibog‘lovchilar-u (-yu)-dayuklamalarbo‘lsaesaso‘zlarshuning uchun-kiohangboshqaBog‘lovchivositalar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab klubi qoidalarini yozayotgan o‘quvchi har bir fikr orasiga mos bog‘lovchi tanlaydi: sabab, qarama-qarshilik yoki shart. To‘g‘ri bog‘lovchi tufayli qoida ikki xil ma’no bermaydi.

Kim ishlatadi

Qoida va ko‘rsatma yozuvchilari, huquqshunoslar bog‘lovchilarni ehtiyotkorlik bilan tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan bitta gapda bog‘lovchi so‘zni toping va u qaysi ikki fikrni bog‘layotganiga e’tibor bering.

Namunalar
Havo sovuq edi, shuning uchun biz issiq kiyindik. (qismlar: «Havo sovuq edi» va «biz issiq kiyindik»; vosita – «shuning uchun»)
Yo sen ayt, yo men aytay. (teng bog‘lovchi: yo... yo)
Sinfda faoliyat

«Bog‘lovchi izlovchi»: o‘quvchilar tayyor gaplar ro‘yxatidan bog‘lovchi vositani topib, tagiga chizadi va turini aytadi.

Mashq
1
Qo‘shma gap qismlari deb nimaga aytiladi?
2
Teng bog‘lovchilardan beshtasini sanang.
3
«Kitob o‘qidim, chunki imtihon yaqin edi» gapida bog‘lovchi vositani toping.
4
Nima uchun bog‘lovchi qo‘shma gapda faqat bog‘lash bilan cheklanmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLoyihamiz nomi va logotipiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →