Nisbiy so‘zli ergashgan qo‘shma gaplar
Ba’zi ergashgan qo‘shma gaplarda ikki olmosh juft bo‘lib ishlaydi: ergash gapda so‘roq olmoshi (kim, nima, qancha, qanday, qayer), bosh gapda esa unga «javob» bo‘ladigan olmosh (u, shu, o‘sha, shuncha, shunday) turadi. Bunday juft so‘zlar nisbiy so‘zlar deyiladi: biri bo‘lsa, ikkinchisi ham kerak bo‘ladi. Ergash gapning kesimi ko‘pincha -sa shaklida keladi. Bosh gapdagi nisbatlanayotgan olmosh qaysi gap bo‘lagi vazifasida kelsa, ergash gap shunga mos turga kiradi: ega bo‘lsa – ega ergash gap, to‘ldiruvchi bo‘lsa – to‘ldiruvchi ergash gap, hol bo‘lsa – hol ergash gap. Masalan: «Kim mehnat qilsa, o‘sha rohat topadi» (ega); «Nimani ekkan bo‘lsang, shuni o‘rasan» (to‘ldiruvchi); «Qayerda tozalik bo‘lsa, o‘sha yerda sog‘lik bo‘ladi» (hol). Ergash gap bosh gapdan vergul bilan ajratiladi.
| Ergash gapda | Bosh gapda | Ergash gap turi |
|---|---|---|
| kim | u, o‘sha | ega ergash gap |
| nimani | shuni | to‘ldiruvchi ergash gap |
| qayerda | o‘sha yerda | hol (o‘rin) |
| qancha | shuncha | hol (miqdor-daraja) |
Sinf navbatchilar jadvalida qoida yozilgan: «Qaysi guruh oldin tayyor bo‘lsa, o‘sha guruh avval javob beradi.» Juft so‘zlar qoidani qisqa va adolatli qiladi.
Maqol aytuvchilar, qoida yozuvchilar va notiqlar juft so‘zlar orqali umumiy qoidani qisqa ifodalaydi.
«Kim... u» yoki «qancha... shuncha» juftidan birini tanlab, bugungi hayotdan bir qoida chiqaring.
«Juftini top»: doskada ergash gap boshidagi so‘roq olmoshlari va bosh gapdagi olmoshlar aralash yozilgan; o‘quvchilar juftlarini birlashtiradi.