ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Ko‘pburchaklar va uchburchaklarning o‘xshashligi

Darslar 6–7 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
7

O‘xshash uchburchaklar va ularning xossalari

Darslik: 30–31-betlar
MaqsadO‘xshash uchburchaklarning perimetrlari, yuzlari va balandliklari nisbati haqidagi teoremalarni bilish va masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
perimetrlar nisbati · ratio of perimetersyuzlar nisbati · ratio of areask² · k squaredmos balandliklar · corresponding heights
Tushuntirish

Ikki o‘xshash uchburchak perimetrlarining nisbati o‘xshashlik koeffitsiyenti k ga teng, chunki har bir tomon k marta o‘zgaradi. Ularning yuzlari nisbati esa k² ga teng: S₁ : S = k². Mos balandliklar (hamda medianalar, bissektrisalar) nisbati ham k ga teng. Teoremaning isboti yuzlarni burchagi umumiy bo‘lgan uchburchaklar uchun «tomonlar ko‘paytmasi» orqali taqqoslashga asoslanadi. Masalan, k = 3 bo‘lsa, perimetr 3 marta, yuz 9 marta ortadi. Teskari masalada yuzlar nisbatidan ildiz chiqarib k topiladi.

ckcakabkbABCA₁B₁C₁
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

A3 varaq A4 ga o‘xshash, o‘xshashlik koeffitsiyenti k = √2 ≈ 1,41 (420 : 297 ≈ 297 : 210). Yuzlari k² = 2 marta farq qiladi: rasmni A3 ga to‘liq to‘ldirib chiqarish A4 dagidan ikki baravar ko‘p qog‘oz va ikki baravar ko‘p bo‘yoq oladi, perimetri esa taxminan 1,41 marta ortadi.

Kim ishlatadi

Bosmaxona xodimi plakat kattalashganda qog‘oz sarfini hisoblaydi, dizayner rasmni nisbatni buzmay kattalashtiradi, fotograf bir suratni turli o‘lchamda chop etadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli daftarda 4 × 6 katak to‘g‘ri to‘rtburchak chizing, so‘ng 2 marta kattalashtirilgan 8 × 12 ni chizing va kataklarni sanab, yuz 4 marta ortganini tekshiring.

Namunalar
13265101224ABCA₁B₁C₁
Uchburchak tomonlari 5, 12, 13 sm (yuzi 30 sm²). k = 2 bo‘lgan o‘xshash uchburchak perimetri 2 · 30 = 60 sm, yuzi 4 · 30 = 120 sm².
6?6?BACB₁A₁C₁
O‘xshash uchburchaklar yuzlari 18 sm² va 50 sm². Yuzlar nisbati 25/9, demak k = 5/3. Birinchisining 6 sm li tomoniga mos tomon 6 · 5/3 = 10 sm.
Sinfda faoliyat

«k va k²»: har bir guruh o‘z uchburchagi uchun k = 2 va k = 3 da yangi perimetr va yuzni hisoblab jadval to‘ldiradi; so‘ng jadvaldan qonuniyatni topadi.

Mashq
1
Ikki o‘xshash uchburchakning perimetrlari 24 sm va 36 sm. Kichik uchburchak yuzi 20 sm² bo‘lsa, kattasining yuzi necha sm²? (k = 3/2)
2
O‘xshash uchburchaklar yuzlari 16 sm² va 49 sm². Tomonlari nisbatini toping.
3
k = 5 bo‘lsa, yuz necha marta ortadi?
4
Nima uchun yuzlar nisbati k ga emas, k² ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLoyihamiz nomi va logotipiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →