ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Takrorlash va aylana uzunligi

Darslar 41–42 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
42

Aylana uzunligi

Darslik: 116–117-betlar
MaqsadAylana uzunligining diametrga nisbati o‘zgarmas son π ekanini bilish; C = 2πR formulasini qo‘llash.
Yangi so‘zlar
aylana uzunligi C · circumference Cπ soni · the number πC = 2πR · C = 2πRdiametr d · diameter d
Tushuntirish

Har qanday aylana uchun uning uzunligi C ning diametri d ga nisbati bir xil son bo‘lib, uni π (pi) harfi bilan belgilaymiz: C/d = π. π irratsional son, taxminan 3,14 ga teng. Diametr radiusdan ikki marta uzun bo‘lgani uchun aylana uzunligi C = πd = 2πR formula bilan topiladi. Bu formuladan R = C/(2π) ekanini ham olamiz. Aylana uzunligi radiusga to‘g‘ri proporsional: radius ikki barobar ortsa, uzunlik ham ikki barobar ortadi. Masalan, g‘ildirak bir marta to‘liq aylanganda aylana uzunligiga teng masofani bosib o‘tadi.

ƒFormula
C = π d = 2πR
C/d = π ≈ 3,14 — barcha aylanalar uchun bir xil
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘rmonchi daraxt tanasini ip bilan o‘raydi: ip uzunligi 157 sm. Aylana uzunligi C = π · d dan d = 157 : 3,14 = 50 sm: tanani kesmasdan yo‘g‘onligi topildi.

Kim ishlatadi

O‘rmonchi daraxt yo‘g‘onligini o‘lchaydi, santexnik quvur diametrini uning aylanasidan topadi, tikuvchi yumaloq buyum uchun mato lentasi uzunligini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yumaloq narsa (stakan yoki qopqoq) chetiga belgi qo‘ying va uni qog‘oz bo‘ylab bir marta to‘liq aylantiring: ikki belgi orasidagi masofa uning aylana uzunligi. Uni diametrga bo‘ling: natija 3 ga yaqin (3,1 atrofida) chiqadi.

Namunalar
7OA
R = 7 bo‘lsa, C = 2π·7 = 14π.
C = 20π bo‘lsa, R = C/(2π) = 10 va d = 20.
Sinfda faoliyat

«Ip bilan o‘lchash»: stakan yoki qopqoq atrofiga ip o‘rab uzunligini, so‘ng diametrini chizg‘ich bilan o‘lchang va C : d ni hisoblang; natija 3,14 ga yaqin chiqadi.

Mashq
1
Radiusi 9 sm bo‘lgan aylana uzunligi?
2
Diametri 5 m bo‘lgan aylananing uzunligi?
3
Aylana uzunligi 16π sm. Radiusi?
4
Nima uchun C/d nisbati hamma aylanalar uchun bir xil?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov hisobi: davom etamizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →