ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Uchburchaklarni yechish; aralash masalalar

Darslar 32–33 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
33

Masalalar yechish

Darslik: 96–97-betlar
MaqsadUchburchak va parallelogramm bo‘yicha aralash masalalarni (diagonallar kvadratlari yig‘indisi, mediana, balandlik) trigonometrik teoremalar yordamida yechish.
Yangi so‘zlar
parallelogramm diagonallari · diagonals of a parallelogrammediana · medianbalandlik · heightyig‘indisi · sum
Tushuntirish

Parallelogramm diagonallari kvadratlarining yig‘indisi uning tomonlari kvadratlari yig‘indisining ikkilanganiga teng: d₁² + d₂² = 2(a² + b²). Isboti ikki qo‘shni uchburchakka kosinuslar teoremasini qo‘llash va cos(180° − α) = −cosα dan kelib chiqadi. Uchburchak yuzi Geron formulasi bilan topilsa, istalgan tomonga tushirilgan balandlik h = 2S/a. Mediana uzunligi m = ½√(2b² + 2c² − a²) formula bilan (a tomonga tushirilgan). Murakkab masalada avval yuz yoki yordamchi tomonni toping, so‘ng kerakli kattalikni hisoblang. Natijani joyiga qo‘yib tekshiring.

abd₁d₂ABCDO
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Katlanuvchi panjaraning bir bo‘g‘ini parallelogram shaklida: tomonlari 30 sm va 20 sm. Bir diagonali 40 sm bo‘lganda, ikkinchisi diagonallar kvadratlari yig‘indisi teoremasiga ko‘ra d₂² = 2(30² + 20²) − 40² = 1000, ya’ni d₂ ≈ 31,6 sm.

Kim ishlatadi

Mexanik bo‘g‘inli konstruksiyaning yopiq va ochiq holatdagi o‘lchamini hisoblaydi, chizmachi harakatlanuvchi qism o‘lchamini tekshiradi, o‘yinchoq loyihachisi katlanuvchi o‘yinchoq o‘lchamlarini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarda parallelogram chizib, ikki diagonalining uzunligini chizg‘ich bilan o‘lchang va d₁² + d₂² = 2(a² + b²) tengligini taxminan tekshiring.

Namunalar
758?ABCDO
Parallelogramm tomonlari 5 va 7, bir diagonali 8: ikkinchisining kvadrati 2(25 + 49) − 64 = 84, d₂ = 2√21.
207h15ABCH
Tomonlari 7, 15, 20 bo‘lgan uchburchakda (S = 42, Geron formulasidan) 7 ga tushirilgan balandlik h = 2·42/7 = 12.
Sinfda faoliyat

«Formula tanlash»: kartochkadagi masala uchun qaysi formula (Geron, mediana, diagonallar, kosinuslar) mosligini tez aytib, keyin yechiladi.

Mashq
1
Tomonlari 6, 8, 10 bo‘lgan uchburchakda 10 ga tushirilgan mediana necha?
68?ABCM
2
Parallelogramm tomonlari 3 va 4, diagonallari kvadratlari yig‘indisi necha?
3
Tomonlari 5, 5, 6 bo‘lgan uchburchakning asosga tushirilgan balandligi?
4
Nima uchun to‘g‘ri burchakli uchburchakda gipotenuzaga tushirilgan mediana uning yarmiga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon egasi bilan suhbatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →