ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Linza masalalari va optik kuch laboratoriyasi

Darslar 56–57 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
56

Masalalar yechish

Darslik: 148–149-betlar
MaqsadLinza formulasi va kattalashtirishga oid masalalarni yechish: 1/F = 1/d + 1/f, Γ = f/d, D = 1/F; fotoapparat va mavhum tasvir masalalari.
Yangi so‘zlar
linza formulasi · lens formulakattalashtirish Γ · magnification Γishora qoidasi · sign ruleoptik kuch · optical power
Tushuntirish

Masala yechishda masofalarni metrga o‘tkazing va ishorani to‘g‘ri qo‘ying: yig‘uvchi linzada F > 0, haqiqiy tasvirda f > 0, mavhum tasvirda f < 0; sochuvchi linzada F < 0. Asosiy munosabatlar: 1/F = 1/d + 1/f, Γ = f/d, D = 1/F. Ularni birlashtirib f = dF/(d – F) va Γ = F/(d – F) ni olish mumkin. Fotoapparat masalasida tasvir fokus tekisligiga yaqin joyda bo‘ladi: Γ = h/H (h – tasvir, H – buyum balandligi), bundan d = F(1 + Γ)/Γ; buyum uzoq bo‘lsa, d ≈ F·H/h. Agar mavhum tasvir berilgan bo‘lsa, f ni manfiy qo‘ying va natijada F ning ishorasidan linza turini aniqlang. Tasvir kattalashgan bo‘lsa, |Γ| > 1. Javob mantiqiyligini tekshiring: d > 2F bo‘lsa tasvir kichrayishi kerak.

ƒFormula
f = d · F / (d − F); Γ = F / (d − F)
F > 0 yig‘uvchi, F < 0 sochuvchi linza
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Soatsoz yoki tanga yig‘uvchi F = 12 cm li lupani buyumdan 9 cm masofada ushlaydi. 1/f = 1/12 – 1/9 = –1/36, demak f = –36 cm, Γ = 36 : 9 = 4. Tasvir mavhum, to‘g‘ri va 4 marta katta.

Kim ishlatadi

Soatsozlar va zargarlar mayda detallarni lupada ko‘radi, tanga va marka yig‘uvchilar buyum yozuvlarini tekshiradi, shifokorlar dori yorlig‘idagi mayda yozuvni o‘qiydi.

Bugun sinab ko‘ring

Darslik sahifasini ko‘zingizga yaqin tutib, harflar endigina aniq ko‘ringuncha asta uzoqlashtiring va masofani chizg‘ich bilan o‘lchang. Uni eng yaxshi ko‘rish masofasi D₀ = 25 cm bilan solishtiring.

Namunalar
2FFF2Fbuyumtasvir
F = 15 cm, d = 45 cm: f = dF/(d – F) = 45·15/30 = 22,5 cm; Γ = 22,5/45 = 0,5.
Fotoapparat (F = 5 cm) 10 m uzoqdagi bo‘yi 2 m odamni suratga oldi: f = dF/(d – F) = 10·0,05/9,95 ≈ 0,050 m; tasvir balandligi h = H·f/d ≈ 2·0,050/10 = 0,010 m = 1 cm. Uzoq buyum uchun f ≈ F.
Sinfda faoliyat

Hisoblash mashqi: telefon kamerasining fokus masofasi taxminan 5 mm. O‘z bo‘yingiz 1,6 m bo‘lsa va suratda sizning tasviringiz 4 mm bo‘lsa, siz kameradan qancha masofada turgansiz? Hisob natijasini xonada o‘lchab tekshiring.

Mashq
1
F = 20 cm, d = 30 cm. f ni toping.
2
Yig‘uvchi linzadan 10 cm masofada turgan buyumning mavhum tasviri 5 marta katta. Linzaning optik kuchi necha dptr?
3
Nima uchun mavhum tasvir uchun f ni manfiy olamiz?
4
Linza d = 2F da qanday tasvir beradi va Γ nechaga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →