Masalalar yechish
Masala yechishda masofalarni metrga o‘tkazing va ishorani to‘g‘ri qo‘ying: yig‘uvchi linzada F > 0, haqiqiy tasvirda f > 0, mavhum tasvirda f < 0; sochuvchi linzada F < 0. Asosiy munosabatlar: 1/F = 1/d + 1/f, Γ = f/d, D = 1/F. Ularni birlashtirib f = dF/(d – F) va Γ = F/(d – F) ni olish mumkin. Fotoapparat masalasida tasvir fokus tekisligiga yaqin joyda bo‘ladi: Γ = h/H (h – tasvir, H – buyum balandligi), bundan d = F(1 + Γ)/Γ; buyum uzoq bo‘lsa, d ≈ F·H/h. Agar mavhum tasvir berilgan bo‘lsa, f ni manfiy qo‘ying va natijada F ning ishorasidan linza turini aniqlang. Tasvir kattalashgan bo‘lsa, |Γ| > 1. Javob mantiqiyligini tekshiring: d > 2F bo‘lsa tasvir kichrayishi kerak.
Soatsoz yoki tanga yig‘uvchi F = 12 cm li lupani buyumdan 9 cm masofada ushlaydi. 1/f = 1/12 – 1/9 = –1/36, demak f = –36 cm, Γ = 36 : 9 = 4. Tasvir mavhum, to‘g‘ri va 4 marta katta.
Soatsozlar va zargarlar mayda detallarni lupada ko‘radi, tanga va marka yig‘uvchilar buyum yozuvlarini tekshiradi, shifokorlar dori yorlig‘idagi mayda yozuvni o‘qiydi.
Darslik sahifasini ko‘zingizga yaqin tutib, harflar endigina aniq ko‘ringuncha asta uzoqlashtiring va masofani chizg‘ich bilan o‘lchang. Uni eng yaxshi ko‘rish masofasi D₀ = 25 cm bilan solishtiring.
Hisoblash mashqi: telefon kamerasining fokus masofasi taxminan 5 mm. O‘z bo‘yingiz 1,6 m bo‘lsa va suratda sizning tasviringiz 4 mm bo‘lsa, siz kameradan qancha masofada turgansiz? Hisob natijasini xonada o‘lchab tekshiring.