Moddaning solishtirma erish issiqligi. Amorf jismlarning erishi va qotishi
Erish temperaturasidagi 1 kg kristall moddani to‘liq suyuqlikka aylantirish uchun zarur issiqlik miqdori solishtirma erish issiqligi λ deyiladi, birligi J/kg. Massasi m bo‘lgan jismni erish temperaturasida eritish uchun Q = λm issiqlik kerak; qotishda xuddi shuncha issiqlik ajraladi. Muz uchun λ ≈ 336 kJ/kg = 3,36·10⁵ J/kg: bu 1 kg suvni taxminan 80 °C ga isitishga yetadigan energiya (4200·80 ≈ 336 000 J). Shuning uchun muz erishda atrofni kuchli sovitadi, qor esa bahorda sekin eriydi. Amorf jismlar (shisha, smola, mum) qizdirilganda bosqichma-bosqich yumshab, sekin suyuqlashadi; ularning aniq erish temperaturasi va λ yo‘q. Shisha shu sababli puflab shakllantiriladi. Muzdan suvga va undan bug‘ga o‘tishda umumiy issiqlik hisobi har bir bosqich uchun alohida qo‘shiladi.
Sayrga olingan sovutkich sumkada 0,3 kg li uchta muzlatilgan shisha bor. Ular erib tugagunicha Q = λm = 336 000 · 0,9 ≈ 300 kJ issiqlik yutadi va bu vaqt davomida ichki harorat 0 °C ga yaqin turadi.
Baliq va oziq-ovqat tashuvchi haydovchilar mahsulotni muz bilan sovitadi, shifokorlar sovuq kompress ishlatadi, sovutish tizimlari muhandislari muzda issiqlik to‘plovchi omborlar quradi.
Muzlatgichda muz tayyorlansa, bir xil ikkita muz bo‘lagini likopchalarga qo‘yib, birini jun mato bilan o‘rang. 20 daqiqadan keyin qaysi biri ko‘proq erib ketganini solishtiring.
Kuzatish: bir xil o‘lchamli ikkita muz bo‘lagini oling: birini stakandagi iliq suvga, ikkinchisini xona havosiga qo‘ying. Qaysi biri tez eriydi? Nega suv atrofida muz tezroq eriydi va suv sovuydi? Qaynoq emas, iliq suvdan foydalaning.