Optik asboblar
Lupa – fokus masofasi kichik (1–10 cm) qavariq linza; buyum fokus ichida turganda u mavhum, to‘g‘ri, kattalashgan tasvir beradi. Ko‘zning eng yaxshi ko‘rish masofasi D₀ = 25 cm bo‘lgani uchun lupaning kattalashtirishi K = D₀/F, ya’ni 2,5–25 marta. Fotoapparatda obyektiv (yig‘uvchi linza) buyumning haqiqiy, teskari, kichraygan tasvirini kameraning ichidagi yorug‘likka sezgir elementga tushiradi; raqamli fotoapparatda tasvir piksellarga bo‘linadi (pixel – picture element), piksel soni ko‘p bo‘lsa, tasvir aniqroq. Mikroskopda obyektiv buyumning haqiqiy, teskari, kattalashgan tasvirini hosil qiladi, okulyar esa uni lupa kabi yana kattalashtiradi; K ≈ l·D₀/(F₁F₂) (l – linzalar orasidagi masofa). Teleskop uzoq jismlarni ko‘rish burchagini oshiradi; refraktorda obyektiv linza, reflektorda botiq ko‘zgu bo‘ladi, K = F_obyektiv/F_okulyar. Quyoshga hech qaysi optik asbob orqali qaramang: ko‘zni zarar yetkazadi.
Kuzatish: lupa orqali gazeta bosmasini yoki tuz kristalini ko‘ring. Lupani ko‘zingizga yaqinroq yoki uzoqroq tutganda tasvir qanday o‘zgaradi? Qaysi masofada eng aniq? Lupa fokus masofasini taxminan (uzoq deraza tasviri qog‘ozda) o‘lchang va K = 25/F ni baholang.