Suyuqlikning xossalari
Suyuqlik o‘z hajmini saqlaydi, lekin shaklini saqlamaydi: u oquvchan va idish shaklini oladi. Suyuqlik ichidagi molekulaga har tomondan kuchlar ta’sir qilib, ular muvozanatlashadi; sirtdagi molekulaga esa faqat pastdan va yondan kuch ta’sir qilgani uchun u suyuqlik ichiga tortiladi. Shu sababli sirt taranglashadi va sirtni chegaralagan chiziqqa urinma bo‘ylab sirt taranglik kuchi F = σ·l ta’sir qiladi; σ – sirt taranglik koeffitsiyenti, σ = F/l, birligi N/m (20 °C da suv uchun 0,073 N/m, sovunli eritma 0,04, spirt 0,022 N/m). Sirt taranglik kuchi sirtni iloji boricha kichraytiradi, shuning uchun erkin tomchi va yomg‘ir tomchisi shar shaklida. Sirt molekulalarining ortiqcha potensial energiyasi sirt energiyasi W = σS, σ ni J/m² da ham o‘lchasa bo‘ladi. Tomizg‘ichdan tomchi uzilganda tomchi og‘irligi mg sirt taranglik kuchiga teng: mg = σ·l (l = πd).
Stakanni ustma-ust to‘ldirib quyilsa, suv chekkadan oshib turadi, lekin to‘kilmaydi. Suyuqlik sirti tortilgan elastik parda kabi harakat qiladi, chunki sirt qatlamidagi molekulalar bir-birini tortib turadi.
Printer ishlab chiquvchilar siyoh tomchilarining o‘lchamini nazorat qiladi, to‘qimachilik muhandislari suv o‘tkazmaydigan matolar yaratadi, farmatsevtlar esa tomchisi aniq o‘lchamli ko‘z tomchilarini tayyorlaydi.
Stakanni qoshiq bilan sekin to‘ldirib, suv chekkadan qancha ko‘tarilib to‘kilmay turishini kuzating. Oxirida tomchilab qo‘shing.
Kuzatish (kattalar bilan): suv ustiga ehtiyotkorlik bilan kichik qog‘oz qirqim yoki yengil metall tangacha qo‘yib, so‘ng qirqimni sovun eritmasi tomizilgan cho‘p bilan qimirlating. Sirt taranglik o‘zgarganda nima bo‘ladi? Igna bilan tajriba kattalar yordamida o‘tkaziladi; o‘tkir narsalar bilan yolg‘iz ishlamang. Plastilin sharcha ishlatish ham mumkin.