Masalalar yechish
Bu mavzuda uchta formulani bir-biriga bog‘laymiz: sirt taranglik kuchi F = σl, sirt energiyasi W = σS va kapillyar balandligi h = 2σ/(ρgr). Avval qaysi sirt haqida gap ketayotganini aniqlang: sovun pufagi va sovunli plyonkaning ikki sirti bor (tashqi va ichki), shuning uchun kuch va energiya 2 ga ko‘paytiriladi. Keyin kerakli kattaliklarni SI ga o‘tkazing: cm va mm ni metrga, g ni kilogrammga. Tomchi uzilayotganda mg = σ·πd, bundan tomchi massasi, so‘ng tomchilar soni N = M/m topiladi. Pufak kengayganda energiya o‘zgarishi ΔW = 2σ·4π(R₂² – R₁²) bo‘ladi. Oxirida javobning mantiqiyligini tekshiring: ingichka naychada balandlik katta, sovunli eritmada σ suvnikidan kichik.
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| kuch | F = σl |
| sirt energiyasi | W = σS |
| kapillyar balandligi | h = 2σ / (ρ · g · r) |
Chodirning suv o‘tkazmaydigan matosida mayda teshikchalar bo‘lsa ham, yomg‘ir sizib o‘tmaydi. Teshikchalar radiusi taxminan 0,05 mm bo‘lsa, ustidagi suv qatlami h = 2σ/(ρgr) = 2 · 0,073 / (1000 · 10 · 5·10⁻⁵) ≈ 0,3 m ga yetmaguncha suv teshikdan o‘tolmaydi, bu esa chodir ustidagi yomg‘ir suvidan ancha chuqur.
Chodir va yomg‘irpo‘sh tikuvchilar mayda g‘ovakli va suv itaruvchi qoplamali matolarni tanlaydi, to‘qimachilik kimyogarlari tomchi matoda qanday turishini sinaydi, tom yopuvchi muhandislar esa suvning tor tirqishlardan o‘tishini hisobga oladi.
Mayda to‘r yoki yupqa mato bo‘lsa, suv to‘la stakan og‘zini u bilan yoping, rezinka bilan mahkamlang va lagan yoki rakovina ustida kattalar bilan birga stakanni ag‘daring: suv ushlanib turadimi?
Hisoblash mashqi: ichki diametri 2 mm bo‘lgan tomizg‘ichdan 10 g suv tomizilsa, taxminan nechta tomchi hosil bo‘ladi? Avval bir tomchi massasini toping. So‘ng tomizg‘ich bilan kattalar yordamida 5 ta tomchining massasini tarozida o‘lchab, hisobingiz bilan solishtiring.