Ideal gaz
Siyrak gazda molekulalar orasidagi masofa ularning o‘lchamidan juda katta, shuning uchun molekulalarni moddiy nuqta deb olib, ular orasidagi o‘zaro ta’sirni hisobga olmasa bo‘ladi. Molekulalari moddiy nuqta bo‘lgan va o‘zaro ta’sirlashmaydigan gaz ideal gaz deyiladi; xossalari molekulalarning o‘zaro ta’siriga bog‘liq bo‘lgan gaz real gaz. Idish devoriga gaz bosimi alohida molekulaning emas, juda ko‘p molekulaning devorga deyarli uzluksiz urilishi tufayli yuzaga keladi: har bir zarbada molekula devorga impuls beradi. Bosim molekulalar konsentratsiyasi n, bitta molekula massasi m₀ va o‘rtacha kvadratik tezlik v ga bog‘liq: p = (1/3)·n·m₀·v² (MKNning asosiy tenglamasi). Kinetik energiya Ek = m₀v²/2 va ρ = n·m₀ ekanini hisobga olsak, p = (2/3)·n·Ek va p = (1/3)·ρ·v² shakllari ham kelib chiqadi.
Velosiped g‘ildiragiga havo shunchalik haydalganki, ichidagi havo tashqaridagidan ikki marta zich, ya’ni taxminan 2,4 kg/m³. Molekulalarning o‘rtacha kvadratik tezligi taxminan 500 m/s bo‘lsa, p = ⅓ρv² = ⅓ · 2,4 · 500² = 2,0·10⁵ Pa, ya’ni atrofdagi havo bosimidan ikki marta katta, shuning uchun g‘ildirak qattiq turadi.
Shina ustalari va havo bilan to‘ldiriladigan qayiqlar ishlab chiqaruvchilar devor qancha bosimga bardosh berishini hisoblaydi, ob-havo kuzatuvchilari esa havo bosimi o‘zgarishidan ob-havoni taxmin qiladi.
Qopqog‘i yopiq bo‘sh plastik shishani ikki qo‘l bilan asta qisib ko‘ring: ichidagi gaz qarshilik qilayotganini sezasiz. Juda qattiq bosmang.
Xavfsiz model: mayda no‘xat donalarini karton qutiga solib, qutini ohista silkiting va qopqoq (karton) ga zarbalarni his qiling. Donalar sonini ko‘paytirsangiz zarbalar qanday o‘zgaradi? Faqat quruq no‘xat va karton quti ishlating.