I bobni takrorlash: test va xulosalar
Bobning asosi – MKN: moddalar zarralardan iborat, zarralar tartibsiz harakat qiladi va o‘zaro ta’sirlashadi (Broun harakati, diffuziya dalil). Miqdoriy kattaliklar: ν = N/N_A = m/M, NA = 6,02·10²³ mol⁻¹, M = m₀NA, n = N/V. Ideal gaz: p = (1/3)nm₀v² = (2/3)nE_k; Ek = (3/2)kT; p = nkT; v = √(3RT/M); R = kN_A = 8,31 J/(mol·K); T = t + 273. Holat tenglamasi pV = (m/M)RT, massa doimiy bo‘lsa p₁V₁/T₁ = p₂V₂/T₂. Izojarayonlar: izotermik (T = const) pV = const; izobarik (p = const) V/T = const; izoxorik (V = const) p/T = const. Testlarda avval jarayon turini aniqlang, so‘ng nisbatlar bilan ishlang: ko‘pincha sonlar kerak bo‘lmay, «necha marta o‘zgaradi» deb so‘raladi.
| Doimiy | Qiymati |
|---|---|
| Nₐ | 6,02·10²³ mol⁻¹ |
| k | 1,38·10⁻²³ J/K |
| R | 8,31 J/(mol·K) |
Imtihon oldidan o‘quvchi uchala izojarayon qonuni pV/T = const tenglamasidan kelib chiqishini payqaydi: bittasini o‘zgarmas qilsangiz, tegishli qonun hosil bo‘ladi. Bunday ichki bog‘lanishni topish ko‘p formulani yodlashdan ko‘ra yengil va ishonchli.
Muhandislar va olimlar ko‘p qoidalarni bitta umumiy qonunga keltirib, xatoni tekshiradi; o‘qituvchilar mavzuni tushuntirishda shu usuldan foydalanadi; dasturchilar fizik modellarni bitta tenglama asosida yozadi.
Kunlik hayotingizdagi bitta gazli narsani (to‘p, shisha, shina) tanlang va unda p, V, T dan qaysi biri o‘zgarishini, qaysi biri deyarli o‘zgarmasligini o‘ylab ko‘ring.
Bob bo‘yicha «xarita»: guruhlar katta qog‘ozda MKN – ideal gaz – holat tenglamasi – izojarayonlar tushunchalarini strelkalar bilan bog‘laydi va har biriga bitta formula yozadi. So‘ng guruhlar bir-birining xaritasini tekshiradi.