ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Namlik masalalari va IV bobni takrorlash

Darslar 46–47 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
46

Masalalar yechish

Darslik: 125-bet
MaqsadHavo namligiga oid masalalarni yechish: ρ, φ, p va p₀, shudring nuqtasi, ρ = pM/(RT).
Yangi so‘zlar
to‘yingan bug‘ bosimi p₀ · saturated vapour pressure p₀bug‘ zichligi · vapour densityshudring nuqtasidan hisoblash · calculating from the dew pointmolyar massa M · molar mass M
Tushuntirish

Namlik masalalarida avval berilgan kattaliklarni aniqlang: φ, ρ yoki p, temperatura. Jadvaldan shu temperaturadagi ρ₀ yoki p₀ ni oling. Nisbiy namlik φ = ρ/ρ₀ = p/p₀ bo‘lgani uchun ρ = φρ₀ va p = φp₀. Bug‘ zichligini bosimdan ham topish mumkin: pV = (m/M)RT dan ρ = pM/(RT); suv bug‘i uchun M = 0,018 kg/mol, R = 8,31 J/(mol·K), T = t + 273 K. Shudring nuqtasi berilsa, havodagi haqiqiy bug‘ bosimi p shu nuqtadagi to‘yingan bosimga teng bo‘ladi; φ ni esa p ni havoning haqiqiy temperaturasidagi p₀ ga bo‘lib topamiz. Xonadagi bug‘ massasi m = ρV. Oxirida javobni tekshiring: φ 100 % dan oshmasligi kerak.

ƒFormula
φ = ρ / ρ₀ = p / p₀
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Issiq yoz oqshomida harorat 30 °C, namlik 60 %. Bug‘ zichligi 0,6 · 30,3 ≈ 18 g/m³. Bunday bug‘ taxminan 21 °C da to‘yingani uchun shudring nuqtasi 21 °C atrofida: shu haroratdan sovuq shisha «terlaydi», tunda 21 °C gacha sovisa shudring tushadi.

Kim ishlatadi

Ob-havo xizmati xodimlari shudring nuqtasi bo‘yicha tuman va shudringni bashorat qiladi, bog‘bonlar sovuq urishidan oldin ogohlantiradi, havo namlagich va quritgich muhandislari xona namligini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ob-havo ma’lumotida «shudring nuqtasi» qiymatini toping va kechasi eng past harorat bilan solishtiring: harorat shudring nuqtasigacha tushishi mumkin bo‘lsa, shudring yoki tuman ehtimoli katta.

Namunalar
20 °C da φ = 60 %: ρ = 0,6·17,3 ≈ 10,4 g/m³.
Havo 20 °C (p₀ = 2,33 kPa), shudring nuqtasi 8 °C (p = 1,06 kPa): φ = 1,06/2,33·100 % ≈ 45 %.
Sinfda faoliyat

Hisoblash mashqi: sizning xonangiz hajmini o‘lchang (uzunlik·kenglik·balandlik). Xona temperaturasini o‘lchang va jadvaldan ρ₀ ni oling. Nisbiy namlik 50 % deb faraz qilib, xonadagi suv bug‘ining massasini toping. Shuncha suvni stakanga solsangiz, taxminan nechta tomchi bo‘ladi?

Mashq
1
Nima uchun φ 100 % dan katta bo‘la olmaydi?
2
60 m³ xonada 20 °C da φ = 50 %. Bug‘ massasi? (ρ₀ = 17,3 g/m³)
3
20 °C da to‘yingan bug‘ bosimi p₀ = 2330 Pa. ρ₀ ni toping (M = 0,018, R = 8,31, T = 293 K).
4
Havo isitilsa, bug‘ miqdori o‘zgarmasa, φ qanday o‘zgaradi? Nega?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMa’lumotga ko‘ra qayta to‘ldirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →