Darslar 46–47 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
46
Masalalar yechish
Darslik: 125-bet
MaqsadHavo namligiga oid masalalarni yechish: ρ, φ, p va p₀, shudring nuqtasi, ρ = pM/(RT).
Yangi so‘zlar
to‘yingan bug‘ bosimi p₀ · saturated vapour pressure p₀bug‘ zichligi · vapour densityshudring nuqtasidan hisoblash · calculating from the dew pointmolyar massa M · molar mass M
Tushuntirish
Namlik masalalarida avval berilgan kattaliklarni aniqlang: φ, ρ yoki p, temperatura. Jadvaldan shu temperaturadagi ρ₀ yoki p₀ ni oling. Nisbiy namlik φ = ρ/ρ₀ = p/p₀ bo‘lgani uchun ρ = φρ₀ va p = φp₀. Bug‘ zichligini bosimdan ham topish mumkin: pV = (m/M)RT dan ρ = pM/(RT); suv bug‘i uchun M = 0,018 kg/mol, R = 8,31 J/(mol·K), T = t + 273 K. Shudring nuqtasi berilsa, havodagi haqiqiy bug‘ bosimi p shu nuqtadagi to‘yingan bosimga teng bo‘ladi; φ ni esa p ni havoning haqiqiy temperaturasidagi p₀ ga bo‘lib topamiz. Xonadagi bug‘ massasi m = ρV. Oxirida javobni tekshiring: φ 100 % dan oshmasligi kerak.
Namunalar
20 °C da φ = 60 %: ρ = 0,6·17,3 ≈ 10,4 g/m³.
Havo 20 °C (p₀ = 2,33 kPa), shudring nuqtasi 8 °C (p = 1,06 kPa): φ = 1,06/2,33·100 % ≈ 45 %.
Sinfda faoliyat
Hisoblash mashqi: sizning xonangiz hajmini o‘lchang (uzunlik·kenglik·balandlik). Xona temperaturasini o‘lchang va jadvaldan ρ₀ ni oling. Nisbiy namlik 50 % deb faraz qilib, xonadagi suv bug‘ining massasini toping. Shuncha suvni stakanga solsangiz, taxminan nechta tomchi bo‘ladi?
Mashq
1
Nima uchun φ 100 % dan katta bo‘la olmaydi?
Ortiqcha bug‘ kondensatsiyalanadi, shuning uchun bug‘ to‘yinganidan ko‘p bo‘lmaydi.
2
60 m³ xonada 20 °C da φ = 50 %. Bug‘ massasi? (ρ₀ = 17,3 g/m³)
m = 0,5·17,3·60 = 519 g
3
20 °C da to‘yingan bug‘ bosimi p₀ = 2330 Pa. ρ₀ ni toping (M = 0,018, R = 8,31, T = 293 K).