Ichki energiya
Termodinamika makroskopik sistemalarda energiyaning bir turdan ikkinchisiga o‘tishini o‘rganadi, molekulyar tuzilishga alohida e’tibor bermaydi. Jismni tashkil etgan barcha zarralarning kinetik va potensial energiyalari yig‘indisi uning ichki energiyasi U = Ek + Ep deyiladi. Ideal gaz molekulalari o‘zaro ta’sirlashmaydi, shuning uchun potensial energiya nolga teng, ichki energiya esa barcha molekulalar kinetik energiyalarining yig‘indisi: U = N·(3/2)kT. Bundan bir atomli ideal gaz uchun U = (3/2)(m/M)RT = (3/2)νRT, holat tenglamasiga ko‘ra U = (3/2)pV. Demak, ideal gazning ichki energiyasi faqat temperaturaga bog‘liq (aniq gaz miqdori uchun), o‘zgarishi esa ΔU = (3/2)νRΔT. Suyuqlik gazga yoki qattiq jism suyuqlikka aylanganda ham ichki energiya o‘zgaradi: erishda ortadi, qotishda kamayadi.
5 litrlik, 100 kPa bosimli geliy sharchasidagi gazning ichki energiyasi U = (3/2)pV = 1,5 · 10⁵ · 0,005 = 750 J. Bu massasi 1 kg bo‘lgan tosh 75 m balandlikdan tushib yerga urilgandagi energiyaga teng (mgh = 1 · 10 · 75).
Dvigatel muhandislari gaz ichki energiyasi qanchaligini hisoblab ishchi sikl loyihalaydi, atmosfera fiziklari havo massalarining energiyasini baholaydi, raketa muhandislari yoqilg‘i gazining energiyasini hisobga oladi.
Quruq kaftlaringizni 10 soniya tez ishqalab, qizishni sezing: ishqalanish ishi teri zarralarining ichki energiyasini oshirdi.
Kartochka o‘yini: «ichki energiya ortadi / kamayadi / o‘zgarmaydi» (3 ta kartochka). O‘qituvchi vaziyat aytadi (masalan, muz erimoqda, gaz sovimoqda, gaz izotermik kengaymoqda), guruhlar mos kartani ko‘taradi va sababini bir gapda aytadi.