Yoqilg‘ining solishtirma yonish issiqligi
Yoqilg‘ilar (o‘tin, ko‘mir, tabiiy gaz, benzin) yonganda issiqlik ajraladi. Sabab: molekulalarni atomlarga ajratish uchun energiya sarflanadi, atomlar birikib yangi molekula hosil qilganda esa energiya ajraladi. Yoqilg‘idagi uglerod havo kislorodi bilan birikib CO₂ hosil qilganda ajraladigan energiya sarflanganidan ko‘p bo‘lgani uchun jarayon issiqlik beradi. 1 kg yoqilg‘i batamom yonganda ajralgan issiqlik miqdori solishtirma yonish issiqligi q deyiladi, birligi J/kg. Massasi m yoqilg‘i batamom yonganda Q = q·m. Kitobdagi qiymatlar: benzin 46 MJ/kg, kerosin 42, tabiiy gaz 44, toshko‘mir 29, spirt 29, quruq o‘tin 10 MJ/kg. Yoqilg‘ini yoqish xavfli: faqat kattalar nazoratida, shamollatilgan joyda yoqing; yonish mahsulotlari (CO₂, CO) atmosferaga ta’sir qiladi.
| Yoqilg‘i | q, MJ/kg |
|---|---|
| benzin | 46 |
| kerosin | 42 |
| tabiiy gaz | 44 |
| toshko‘mir | 29 |
| spirt | 29 |
| quruq o‘tin | 10 |
Yog‘ning solishtirma yonish issiqligi taxminan 37 kJ/g, uglevodlarniki taxminan 17 kJ/g. Demak, 10 g yog‘da 370 kJ, 10 g shakarda esa 170 kJ energiya bor, farq 37 : 17 ≈ 2,2 marta. Organizm ham oziqni yoqilg‘i sifatida ishlatadi.
Dietologlar ovqat energiyasini hisoblaydi, issiqlik elektr stansiyalari muhandislari eng mos yoqilg‘ini tanlaydi, tog‘ yurishlarini rejalovchilar og‘irligi kam, energiyasi ko‘p ovqat tanlaydi.
Ikki xil qadoqlangan mahsulot yorlig‘ida 100 g uchun energiya (kJ) va yog‘ miqdorini solishtiring: qaysi birida energiya ko‘p va nega?
Jadvalli o‘yin: yoqilg‘i kartalari (benzin, gaz, ko‘mir, o‘tin) va massalar; guruhlar Q ni hisoblab, yoqilg‘ilarni «issiqlik berish» bo‘yicha tartiblaydi. Faqat hisob; yoqilg‘i yoqilmaydi.