Amaliy mashg‘ulot. Jismlarda issiqlik muvozanatini o‘rganish
Ish maqsadi – issiq va sovuq suv orasida issiqlik almashinuvi qanday boradi va temperaturalar qachon tenglashishini ko‘rish. Jihozlar: katta idish, ikkita termometr, soat, polietilen paket, shtativ va ip. Tartibi: o‘qituvchi idishga iliq-issiq suv (taxminan 50–60 °C) tayyorlaydi; paketga sovuq suv solinib, unga ikkinchi termometr tushiriladi va paket issiq suvga botiriladi. Har minutda ikkala termometr ko‘rsatishi jadvalga yoziladi, ular tenglashib qolgach yana bir necha minut kuzatiladi. Issiq suv soviydi (uning ichki energiyasi kamayadi), sovuq suv isiydi (ichki energiyasi ortadi); temperaturalar tenglashgach, ular orasida sof issiqlik almashinuvi to‘xtaydi. Grafikda ikki egri chiziq bir-biriga yaqinlashib, bitta qiymatga yetadi. Qaynoq suv bilan o‘quvchilar ishlamaydi; issiq suvni faqat o‘qituvchi quyadi.
Shifokorlar qo‘ltiq ostidagi termometr tana harorati bilan tenglashguncha bir necha daqiqa kutadi. Faqat issiqlik muvozanati o‘rnatilgandan keyin termometr ko‘rsatgichi tana haroratiga teng bo‘ladi, aks holda u kam ko‘rsatadi.
Hamshiralar va shifokorlar o‘lchashdan oldin muvozanat kutadi, meteorologlar termometrni soyada havo bilan tenglashishi uchun qoldiradi, laboratoriya xodimlari asboblarni xona haroratiga yetkazib kalibrlaydi.
Bir necha soatdan beri bir xonada turgan metall qoshiq va yog‘och qoshiqqa tegib ko‘ring: haroratlari teng, lekin metall sovuqroq tuyuladi. Sababini o‘ylab ko‘ring.
Guruhlar jadval va grafikni to‘ldiradi: ikki chiziqni ikki rangda chizadi, muvozanat nuqtasini belgilaydi va muvozanat vaqtini aniqlaydi. Boshqa guruh bilan natijani solishtiring. Termometrni idish devoriga va paketga tekkizmang; siniq termometr bo‘lsa, o‘qituvchiga ayting.