☰ Mundarija · Fizika

Laboratoriya ishi va II bobni takrorlash

Darslar 26–27 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
26

Laboratoriya ishi. Turli temperaturali suv aralashtirilganda issiqlik miqdorlarini taqqoslash

Darslik: 73-bet
MaqsadTurli temperaturali suvni aralashtirishda issiqlik balansini tajribada tekshirish: Q₁ ≈ Q₂.
Yangi so‘zlar
issiqlik balansi · heat balanceberilgan issiqlik · heat givenolingan issiqlik · heat receivednisbiy yo‘qotish · relative loss
Tushuntirish

Ish maqsadi – issiqroq suv bergan Q₁ = c·m₁(t₁ – t) va sovuqroq suv olgan Q₂ = c·m₂(t – t₂) issiqlik miqdorlari taxminan teng ekanini tekshirish. Jihozlar: sig‘imi 1 l bo‘lgan ikkita idish, termometr, menzurka, iliq va sovuq suv. Tartibi: 1) menzurka bilan m₁ massali (1 ml suv ≈ 1 g) issiq suvni o‘lchab, birinchi idishga quying va t₁ ni o‘lchang; 2) m₂ massali sovuq suvni o‘lchab, ikkinchi idishga quying va t₂ ni o‘lchang; 3) sovuq suvni issiq suv ustiga quyib aralashtiring va t ni o‘lchang; 4) Q₁ va Q₂ ni hisoblang; 5) massalarni o‘zgartirib, ishni uch marta takrorlang; 6) natijalarni jadvalga yozing. Xavfsizlik: issiq suv 60 °C dan oshmasin va uni faqat o‘qituvchi yoki katta yordamchi tayyorlab quyadi; termometrni sindirmang. Temperaturalar farqi uchun Selsiy shkalasi yetarli, chunki ΔT = Δt.

Namunalar
Namuna: m₁ = 0,15 kg, t₁ = 55 °C; m₂ = 0,10 kg, t₂ = 20 °C; ideal aralashma t = (150·55 + 100·20)/250 = 41 °C. Q₁ = 4200·0,15·14 = 8820 J, Q₂ = 4200·0,10·21 = 8820 J – teng.
Real o‘lchovda t = 40 °C chiqdi: Q₁ = 4200·0,15·15 = 9450 J, Q₂ = 4200·0,10·20 = 8400 J. Farq 1050 J, ya’ni (9450 – 8400)/9450 ≈ 11 % issiqlik idish va havoga ketgan.
Sinfda faoliyat

Guruhlar o‘z natijalarini umumiy jadvalga yozadi va qaysi guruhda Q₁ va Q₂ ning farqi eng kichik ekanini aniqlaydi, nima uchun deb o‘ylaydi (tez aralashtirish, idish, havo) muhokama qiladi.

Mashq
1
Ish uchun Q₁ va Q₂ formulalarini yozing.
2
m₁ = 0,15 kg suv 55 °C dan 41 °C gacha sovidi. Q₁ necha J? (c = 4200)
3
Q₁ = 9450 J, Q₂ = 8400 J bo‘lsa, issiqlik yo‘qotishi taxminan necha foiz?
4
Nega temperatura farqini Selsiyda olish mumkin, absolyut shkalaga o‘tish shart emas?