Linzalar
Bir yoki ikki tomoni sferik sirt bilan chegaralangan shaffof jism linza deyiladi. O‘rtasi chetidan qalin bo‘lgan qavariq linza parallel nurlarni bosh optik o‘q ustidagi bir nuqtada – bosh fokus F da yig‘adi, shuning uchun u yig‘uvchi; o‘rtasi yupqa botiq linza nurlarni sochadi, uning fokusi mavhum (nurlarning davomi kesishadi). Linza markazidan fokusgacha masofa fokus masofasi F deyiladi, linzaning har ikki tomonida bittadan fokus bor. Optik kuch D = 1/F, birligi dioptriya (1 dptr = 1 m⁻¹); yig‘uvchi linzada F va D musbat, sochuvchida manfiy. Egrilik radiuslari R₁ va R₂ bo‘lgan, shisha (n) dan yasalgan va havodagi ikki tomonlama qavariq linza uchun D = (n – 1)(1/R₁ + 1/R₂). Radiuslar kichik bo‘lsa, linza kuchliroq nur sindiradi. Linzalar ko‘zoynak, lupa, fotoapparat, mikroskop va teleskopda ishlatiladi.
Bosma matn ustiga qo‘yilgan bir tomchi suv mayda linza kabi ishlaydi: yumaloq tomchi nurlarni to‘playdi va harflar kattaroq ko‘rinadi. Tomchi qancha qavariq bo‘lsa, fokus masofasi shuncha qisqa va optik kuchi shuncha katta.
Optiklar ko‘zoynak linzalarini dioptriya bo‘yicha tanlaydi, telefon kamerasi konstruktorlari kichik linzalar tizimini yaratadi, mikroskop ishlab chiqaruvchilar kuchli linzalar yasaydi.
Toza shaffof plastik paket (yoki oshxona plyonkasi) ni bosma matn ustiga yoyib, uning ustiga barmoq uchi bilan bir tomchi suv tomizing va harflar kattalashishini kuzating.
Kuzatish: lupa yoki ko‘zoynak linzasi bilan (kattalar ruxsatida) deraza oldidagi uzoq buyumning aniq tasvirini oq qog‘ozda hosil qiling. Linzadan qog‘ozgacha masofani o‘lchab, taxminiy F va D ni toping. Quyoshga linza orqali qaramang va nurni ko‘z yoki yonuvchan narsalarga qaratmang!